دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٣٩٢
| باقىاصفهانى جلد: ١١ شماره مقاله:٤٣٩٢ |
باقىِ اِصْفَهانى، ميرزا عبدالباقى (د ١٢٣٨ق/١٨٢٣م)، شاعر و از سادات
بلندمرتبة موسوي. باقى از سوي مادر از نقيب زادگان دارالسلطنة اصفهان، و خود
از بزرگان آن ديار به شمار مىآمد كه نسل اندر نسل، منصب كلانتري را
برعهده داشتند (اختر، ١/٤٢؛ محمود ميرزا، ١/١٨٠؛ مفتون، ١/٦٣). او نبيرة ميرزا
عبدالباقى طبيب (د ١١٦٨ق) و پسر عم معتمدالدوله «نشاط» (د ١٢٤٤ق) بود. نخست
به خدمت پيري - كه نام او دانسته نيست، اما در برخى منابع وي را «صافى
ضمير» و از «اولياي زمان» وصف كردهاند - درآمد و به كسب فيض پرداخت (ديوان
بيگى، ١/٢٢٣؛ اختر، محمود ميرزا، همانجاها).
وي چندي وزارت كرمانشاهان، لرستان و خوزستان را بر عهده داشت (هدايت،
٢(١)/١٨٢؛ ديوان بيگى، همانجا) و سپس از اين مشاغل كناره گرفت و به زيارت
عتبات رفت (مفتون، همانجا). وي در اواخر عمر، مستوفى و نديمشاهزاده
محمدعلىميرزا، دولتشاهقاجار (١٢٠٣-١٢٣٧ق) بود (اختر، همانجا؛ بسمل شيرازي،
٦٢١). باقى در كرمانشاهان درگذشت (ديوان بيگى، همانجا). ميرزا محمد، معروف
به منظر اصفهانى را از نوادگان او دانستهاند كه مانند آباء و اجداد خود مشغول
خدمت ديوان بوده است (هدايت، ٢(٢)/٩٥٠؛ ديوان بيگى، ٣/١٧٢٢).
باقى را در زمرة ارباب ذوق دانستهاند. او با دانشمندان زمان خود نشست و
برخاست داشت و در نظم و نثر صاحب قريحه بود (اختر، بسمل شيرازي، همانجاها).
تنها اثر برجاي مانده از او ديوان شعري است كه به كتابخانة شخصى حكيم محمد
نبى خان جمال سويدا در لاهور تعلق دارد (منزوي، ٨/١٢٣١). گفتهاند كه ديوان
شعر او بيشتر غزل و قصيده و در برگيرندة نزديك به ٤ هزار بيت است. برخى از
ابيات سرودة اين شاعر در منابع گوناگون به صورت پراكنده آمده است (اختر،
١/٤٢-٤٣؛ مفتون، همانجا؛ رشحه، ٢٥؛ هولاكو قاجار، ٣٠).
مآخذ: اختر، احمد، تذكره، به كوشش عبدالرسول خيامپور، تبريز، ١٣٤٣ش؛ بسمل
شيرازي، علىاكبر، تذكرة دلگشا، به كوشش منصور رستگار فسايى، شيراز، ١٣٧١ش؛
ديوان بيگى شيرازي، احمد، حديقة الشعراء، به كوشش عبدالحسين نوايى، تهران،
١٣٦٤ش؛ رشحة اصفهانى، محمدباقر، تذكرة منظوم، به كوشش احمد گلچين معانى،
تهران، ١٣٤٤ش؛ محمودميرزا قاجار، سفينة المحمود، به كوشش عبدالرسول خيامپور،
تبريز، ١٣٤٦ش؛ مفتون دنبلى، عبدالرزاق، نگارستان دارا، به كوشش عبدالرسول
خيامپور، تبريز، ١٣٤٢ش؛ منزوي، خطى مشترك؛ هدايت، رضاقلى، مجمع الفصحا،
بهكوشش مظاهر مصفا، تهران، ١٣٣٩-١٣٤٠ش؛ هولاكوقاجار، احمد، مصطبة خراب، به
كوشش عبدالرسول خيامپور، تبريز، ١٣٤٤ش.
كيانوش صديق