دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٥٠٢
| بجير بنزهير بنابىسلمى جلد: ١١ شماره مقاله:٤٥٠٢ |
بُجَيْرِ بْنِ زُهَيْرِ بْنِ اَبى سُلْمى، شاعر مخضرم. وي از قبيلة مُزَينه
از تيرة مُضَر برخاست. پدرش زهير بن ابى سلمى، از اصحاب معلقات، و برادرش
كعب، سرايندة قصيدة معروف «بانت سعاد» (ه م) بود. از زندگى و فعاليتهاي ادبى
بجير به رغم شهرت نسبيش، آگاهيهاي تاريخى اندكى در دست است. ابن قتيبة
دينوري (ص ٥٩ -٦٠) و ابوالفرج اصفهانى (١٧/٨٦ -٨٩)، در مقايسه با نويسندگان
معاصر خود اطلاعات جامعتري از نحوة اسلام آوردن وي تدارك ديدهاند. از آن
دو كه بگذريم در ديگر منابع چيزي جز تكرار روايات كهن يا نقل حوادث
بىاهميت (به عنوان مثال، نك: بغدادي، ٩/٤٩٨-٤٩٩، ٥٠٢ -٥٠٣) نمىتوان يافت.
بجير اندكى قبل از سال ٧ق پيش از برادرش كعب به دين اسلام گرويد
(ابوالفرج، همانجا؛ ابن ماكولا، ١/١٩١؛ فروخ، ١/٢٨٢). به محض آنكه خبر اسلام
آوردن بجير به كعب رسيد، قصيدهاي در نكوهش برادر سرود و اين قصيده او را
مبغوض پيامبر اكرم(ص) گردانيد. كعب كه بر جان خود هراسيده بود، پنهانى نزد
پيامبر(ص) آمد و زنهار خواست (براي تفصيل، نك: ه د، بانت سعاد، نيز كعب).
بجير پس از گرويدن به آيين اسلام، به ميان افراد قبيلة خود بازگشت، اما
چندي بعد، به حضرت پيامبر(ص) در مدينه پيوست و به حمايت از اسلام برخاست.
وي در فتح مكه و غزوات خيبر و حنين همراه پيامبر(ص) بود و با سرودن اشعاري
حماسى، روحية جهاد را در كالبد مسلمانان مىدميد (ابن قتيبه، ٦٧؛ ابوالفرج،
١٧/٨٨ -٨٩؛ ابن كثير، ٤/٣٣٩، ٣٥٠).
حطيئه اشعار او را روايت كرده است (ابوالفرج، ١٧/٨٢؛ ازدي، ١٣؛ دار قطنى،
١/١٥١). در منابع جمعاً ٢٣ بيت از اشعار بجير بن زهير يافت شده است (نك:
ابوالفرج، ١٧/٨٩؛ آمدي، ٧٥؛ ابن عبدالبر، ١/١٤٩؛ ابن حجر، ١/١٤٣؛ ابن اثير،
١/١٦٥؛ ابن كثير، ٤/٣١٠، ٣٣٩، ٣٥٠، ٣٦٨) كه در آنها مفاهيمى چون برائت از
آيين بتپرستى، تمجيد از دلاوريهاي مسلمانان و نكوهش دشمنان رسول(ص) به
چشم مىخورد (نك: ابن عبدالبر، ابن حجر، همانجاها؛ ابن كثير، ٤/٣٣٩).
مآخذ: آمدي، حسن، المؤتلف و المختلف، به كوشش عبدالستار احمد فراج، قاهره،
١٣٨١ق/١٩٦١م؛ ابن اثير، على، اسدالغابة، بيروت، داراحياء التراث العربى؛
ابن حجر عسقلانى، احمد، الاصابة، بيروت، ١٣٢٧ق؛ ابن عبدالبر، يوسف،
الاستيعاب، به كوشش على محمد بجاوي، قاهره، ١٣٨٠ق/١٩٦٠م؛ ابن قتيبه،
عبدالله، طبقات الشعراء، ليدن، ١٩٠٢م؛ ابن كثير، اسماعيل، البداية و
النهايه، به كوشش احمد ابوملحم و ديگران، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛ ابن ماكولا،
على، الاكمال، به كوشش عبدالرحمان بن يحيى معلمى يمانى، حيدرآباد دكن،
١٣٨٤ق؛ ابوالفرج اصفهانى، الاغانى، به كوشش على محمد بجاوي، بيروت، مؤسسة
جمال للطباعة و النشر؛ ازدي، عبدالغنى، المؤتلف و المختلف، به كوشش محمد
محيىالدين جعفري، حيدرآباد دكن، ١٣٢٧ق؛ بغدادي، عبدالقادر، خزانة الادب، به
كوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ١٤٠٨ق/ ١٩٨٨م؛ دار قطنى، على، المؤتلف
و المختلف، به كوشش موفق بن عبدالله، بيروت، ١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ فروخ، عمر،
تاريخ الادب العربى، بيروت، ١٩٨٤م.
عزت ملاابراهيمى