دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٦٤١
| بدل جلد: ١١ شماره مقاله:٤٦٤١ |
بَدَل، اصطلاحى در فقه و حقوق كه ناظر به معناي عوض است.
در مباحث مربوط به معاملات معوض، بدل به دو اعتبار بر هر دو عوض معامله
صادق است؛ چه مبيع بدل از ثمن است و ثمن بدل از مبيع. در اين معنا،
اصطلاح عوض نيز كاربردي وسيع دارد.
بدل همچنين در حوزة مباحث ضمان نيز مطرح مىگردد و به مالى اطلاق مىشود
كه وارد كنندة ضرر، بايد براي جبران ضرر به متضرر بپردازد. اگر مالى كه شخص
ضامن آن است، تلف شده باشد، عوض آن مال - چه مثلى و چه قيمى - «بدل
تالف» خوانده مىشود. درصورت غصب، اگر عين مال موجود باشد، اما به سببى از
اسباب پيشبينى شده در شرع، شخص غاصب نتواند عين مال را به مالك
بازگرداند، بار ديگر بدل لازم مىآيد كه در اصطلاح به آن «بدل حيلوله»
گفته مىشود، از آن روي كه غاصب ميان مالك و مال موجود او حائل شده است.
اصطلاحات بدل تالف و بدل حيلوله در قانون مدنى ايران نيز مطرح شده
(مادههاي ٣١١، ٣٢٢)، و ميان حقوقدانان نيز اصطلاحى رايج گشته است. بخش
فقه، علوم قرآنى و حديث