دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٣٧٨
| باغملك جلد: ١١ شماره مقاله:٤٣٧٨ |
باغْمَلِك، نام شهرستانى در استان خوزستان و شهر مركز آن.
شهرستانباغملك: باغملكيكىاز١٦ شهرستاناستانخوزستان به شمار مىرود (
سازمان...،٢٤-٢٦) و با مساحت ٢٤٦ ،٢كم ٢، بين ٤٩ و ٣٣ تا ٥٠ و ١٥ طول شرقى و
٣١ و ١٣ تا ٣١ و ٤٣ عرض شمالى در خاور استان خوزستان قرار گرفته است (
آمارنامه...،١١). اين شهرستان از شمال با شهرستان ايذه و مسجد سليمان، از
باختر و جنوب با شهرستان رامهرمز و از خاور با استان كهگيلويه و بوير احمد
همسايه است ( سرشماريعمومى...،نقشه). باغملك دو بخش به نامهاي مركزي و
صيدون، و ٧ دهستان دارد (سازمان، ٢٤) و مجموعاً ٢٦٤ روستا را در خود جاي داده
است ( سرشماريعمومى،پانزده). شهر باغملك يگانه شهر اين شهرستان است (
سازمان،همانجا).
باغملك در پيشكوههاي داخلى زاگرس قرار گرفته است (نقشة عمليات). كوههاي
بادرنگان، زرين و ديوانه در اين حدود واقعند. اين نواحى از آب و هوايى
معتدل برخوردار است. دماي هوا در تابستان به ٤٢، و در زمستان به صفر مىرسد.
ميانگين بارش سالانه نيز در حدود ٥٠٠ ميلىمتر گزارش شده است (
فرهنگ...،٥٥). رودخانههاي علاء، زرد، تلخ و مال آقا در باغملك جريان دارد و
پس از عبور از آن به سوي رامهرمز جاري مىشود ( آمار نامه، همانجا).
پوشش گياهان بومى اين نواحى مشتمل بر درختان بلوط، و افرا و برخى گياهان
دارويى و صنعتى است ( فرهنگ، ٥٦).
باغملك نام متأخري است كه به حدود بلوك جانكى داده شده است (اقتداري،
٨٧). ساكنان اين نواحى متشكل از طوايف جانكى و زنگنهاند (امام شوشتري،
١٧٨).
سرشماري ١٣٧٥ش، جمعيت شهرستان باغملك را ١٠٦ ،٩٠نفر نشان مىدهد (
سرشماريعمومى،شانزده). ويژگى عمدة تركيب جمعيت باغملك، بالا بودن ميزان
روستا نشينان آن است، به گونهاي كه در حدود ٨١% آنان در روستاها زندگى
مىكنند (نك: همانجا). اشتغال مردم اين نواحى بيشتر زراعت و دامپروري است و
محصولات زراعى آن نيز بيشتر گندم، جو و برنج است ( آمار نامه، همانجا).
مردم باغملك شيعهاند و به زبان فارسى با گويشى لري سخن مىگويند (
فرهنگ،٥٥).
شهرستان باغملك،هم اكنونزمستانگاهوتابستانگاهدوايل بختياري وبهمئى است (
سرشمارياجتماعى...،٧٤). در خاور باغملك در محلى به نام منجنيق آثاري از يك
شهر كهن بر جاي مانده كه بر مبناي روايتى ماجراي حضرت ابراهيم(ع) و نمرود
در آنجا روي داده است و نام منجنيق نيز اشاره به آن دارد. آثار پلى شكسته
داراي ٥ خان بزرگ نيز در آن حدود ديده مىشود (امام شوشتري، ١٨٠). اين آثار
را مربوط به دورة ساسانيان دانستهاند (راولينسن، ١٠٤- ١٠٥؛ نك: لايارد، ١٢٢).
همچنين آثار خطوط كوفى منقوش بر روي سنگ در آنجا ديده شده است (امام
شوشتري، همانجا).
چنين مىنمايد كه اين آثار، بر جاي مانده از شهري باشد كه مقدسى از آن با
نام غروه در ميانة راه رامهرمز و ايذج (ايذه) ياد كرده است (ص ٤٢٠؛ نيزنك:
امام شوشتري، همانجا).
شهر باغملك: اين شهر مركز شهرستان باغملك است و در ٤٩ و ٥٤ طول شرقى، و ٣١ و
٣١ عرض شمالى قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دريا ٧٢٠ متر است (
فرهنگ،همانجا). شهر باغملك در نتيجة تخته قاپو شدن تيرة هزاروند طايفة زنگنه
به تدريج شكل گرفت. افراد اين تيره در آغاز در حدود ١٥٠ خانوار بودهاند
(قائممقامى، ١٦). امامشوشتري مىنويسد: باغملك ١٢ باغ درخت دارد كه قديمتر
از همه باغ ميري است (ص ١٧٩). شهر باغملك، بر مبناي سرشماري ١٣٧٥ش، ٧٨١
،١٥نفر (٥١٤ ،٢خانوار) جمعيت داشته است.
مآخذ: آمارنامة استان خوزستان (١٣٧٢ش)، سازمان برنامه و بودجة استان
خوزستان، تهران، ١٣٧٣ش؛ اقتداري، احمد، خوزستان و كهگيلويه و ممسنى، تهران،
١٣٥٩ش؛ امام شوشتري، محمدعلى، تاريخجغرافيايى خوزستان، تهران، ١٣٣١ش؛
راولينسن، هنري، سفرنامه، ترجمة سكندر امان اللهى بهاروند، تهران، ١٣٦٢ش؛
سازمان تقسيمات كشوري جمهوري اسلامى ايران، وزارت كشور، تهران، ١٣٧٦ش؛
سرشماري اجتماعى، اقتصادي عشاير كوچنده (١٣٧٧ش)، جمعيت عشايري دهستانها، كل
كشور، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٧٨ش؛ سرشماري عمومى نفوس و مسكن (١٣٧٥ش)،
نتايج تفصيلى، شهرستان باغملك، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٧٦ش؛ فرهنگ
جغرافيايى آباديهاي كشور جمهوري اسلامى ايران (رامهرمز)، سازمان جغرافيايى
نيروهاي مسلح، تهران، ١٣٧٠ش، ج ٨٠؛ قائم مقامى، جهانگير، «عشاير خوزستان»،
يادگار، تهران، ١٣٢٦ش، س٣، شم ٩؛ لايارد، ا. ه. و ديگران، سيري در قلمرو
بختياري و عشاير بومى خوزستان، ترجمة مهراب اميري، تهران، ١٣٧١ش؛ مقدسى،
محمد، احسن التقاسيم، ليدن، ١٩٠٦م؛ نقشة عمليات مشترك (زمينى) سازمان
جغرافيايىكشور، تهران، ١٣٦٩ش، گ٢-٣٩.
مژگان نظامى