دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٤٩٦
| بجنور جلد: ١١ شماره مقاله:٤٤٩٦ |
بِجْنور١، شهر و ناحيهاي در شمال غربى ايالت اوتارپرادش در شمال هند كه
بخشى از جمعيت آن مسلمانند.
شهر بجنور در ٢٩ و ٢٢ عرض شمالى و ٧٨ و ٨ طول شرقى قرار گرفته، و مركز
ناحيهاي به همين نام است. طبق آمار ١٩٧١م/١٣٥٠ش اين شهر ٣١٣ ،٤٣نفر
جمعيت داشت («مجله...٢»، ؛ VIII/٢٠١ ندوي، ٩؛ بريتانيكا، .(II/١٤ وسعت ناحية
بجنور ٨٣٣ ،٤كم٢ و طبق آمار ١٩٩٠م/١٣٦٩ش جمعيت آن ٠٠٠ ،١٠٠ ،٢نفر بوده است.
ناحية بجنور داراي توليدات متنوع كشاورزي از جمله نيشكر، برنج و ذرت است و
از مراكز توليدات شيميايى و دارويى هند به شمار مىرود. بزرگترين شهرهاي
ناحية بجنور، نجيبآباد و ناگيناست («اطلس...٣»، ١٧٤ ١٧٠, ١٦٠-١٦١, ١٥٦, ,١٣٥ ؛
موكرجى، ٢٢٠ ؛ بريتانيكا، همانجا).
آگاهى درستى از پيشينة تاريخى بجنور در دست نيست. طبق افسانهاي، پايهگذار
شهر بجنور يكى از پادشاهان اساطيري هند به نام وِنا بوده است. نخستين بار
در زمان التتمش (ه م)، بجنور به تصرف مسلمانان درآمد. در ٨٠١ق/١٣٩٩م
اميرتيمور گوركانى (حك ٧٧١- ٨٠٧ق/١٣٦٩-١٤٠٤م) بجنور را غارت، و كشتار بسيار كرد
(منهاج سراج، ١/٤٨٧؛ «مجله»، .(VIII/١٩٤-١٩٥
در مآخذ اسلامى هند تا دورة اكبر شاه (حك ٩٦٣-١٠١٤ق/١٥٥٦- ١٦٠٥م) نام شهر
بجنور ذكر نشده است. در اين دوره بجنور يكى از «پرگنه»هاي «سركار» سامبهال٤
«صوبة» دهلى بود. بجنور پس از ضعف حكومت مركزي هند، از پايگاههاي قدرت
حكمرانان افغان تبار روهيله٥ گرديد و شهر نجيبآباد در ناحية بجنور به دستور
نجيبخان پىافكنده شد (همانجا؛ ابوالفضل، ١/٣٧٠، ٥٢٢). بجنور پس از ضعف
حكومت روهيله در اختيار نوابان اوده (ه م) قرار گرفت و در ١٨٠١م به حكومت
استعماري انگليس واگذار گرديد ( بريتانيكا،همانجا؛ «مجله»، .(VIII/١٩٥ بجنور از
پايگاههاي شورش ١٨٥٧م برضد حكومت انگليس بود و خارجيان شهر با ياري سيد
احمدخان از درگيري نجات يافتند (نك: خان٦، سراسر كتاب؛ رضوي، .(II/٣٧٢-٣٧٣
آثاري برجاي مانده از بوداييان و خرابههاي مقبرة نجيبالدوله در شهر
نجيبآباد از آثار كهن ناحية بجنور است («مجله»، همانجا).
مآخذ: ابوالفضل علامى، آيين اكبري، به كوشش بلوخمان، كلكته، ١٨٧٢م؛ منهاج
سراج، عثمان، طبقات ناصري، به كوشش عبدالحى حبيبى، كابل، ١٣٤٢ش؛ ندوي،
معينالدين، معجم الامكنة، حيدرآباد دكن، ١٣٥٣ق؛ نيز:
An Atlas of India, Delhi, ١٩٩٠; Britannica, ١٩٧٨; The Imperial Gazetteer of
India, New Delhi, ١٩٨١; Khan, S. A., History of the Bijnor Rebellion, Delhi,
١٩٨٢; Mukerji, A. B., X The Muslim Population of Uttar Pradesh, India n Islamic
Culture, Hyderabad, ١٩٧٣, vol. XLVII, no. ١; Rizvi, A. A., A Socio -
Intellectual History of the Isn ? p Ashar / Sh / p / s in India, Canberra, ١٩٨٦.
مجيد سميعى