دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٧١٥
| برجلانى جلد: ١١ شماره مقاله:٤٧١٥ |
بُرْجُلانى، ابوجعفر محمد بن حسين (د ٢٣٨ق/٨٥٢م)، معروف به ابوالشيخ، زاهد،
صوفى و محدث. در منابع اشارهاي به تاريخ ولادت و دوران نخستين زندگى او
نشده است. او را به محلة برجلانية بغداد (خطيب، ٢/٢٢٢) و همچنين به قريهاي
در نزديكى واسط عراق نسبت دادهاند و به سبب اقامتش در بغداد، نسبت بغدادي
نيز به او داده شده است (سمعانى، ٢/١٣٩). ابن ابى يعلى در طبقات الحنابله
از او ياد كرده است (١/٢٩٠-٢٩١).
برجلانى را اهل زهد و عالم به احاديث مربوط به آن دانستهاند، چنانكه در
اين باب احمد بن حنبل، پيروانش را بهاو ارجاع مىدهد (ابنابىحاتم،
٣(٢)/٢٢٩؛ خطيب، ٢/٢٢٣). ابراهيم بن اسحاق حربى نيز وي را ستوده است
(همانجا) و ابن حبان او را ثقه و صاحب حديث مىداند (٩/١٢٤)؛ با اين حال، در
توثيق يا تجريح وي سكوت شده است (ذهبى، ٣/٥٢٢).
برجلانى از محضر استادانى چون حسين بن على جعفى، زيد بن حباب، طلق بن
غنام و ديگران استفاده كرده است (ابن ابى حاتم، همانجا) و از جمله
شاگردان او، ابويعلى موصلى (سمعانى، همانجا) و ابراهيم بن جنيد بودهاند؛
همچنين ابن ابى الدنيا از او روايات بسياري نقل كرده است (ابن ابى حاتم،
همانجا؛ نيز نك: ه د، ٢/٦٥٠). از بزرگان صوفيه نيز كسانى چون ابوالعباس ابن
مسروق طوسى با وي مصاحبت داشتهاند (سلمى، ٢٣٧- ٢٣٨).
برجلانى تأليفات بسياري در زمينة زهد داشته است (ابن ابى حاتم، همانجا؛
ابن ابى يعلى، ١/٢٩٠) كه از آن جمله مىتوان به كتاب الزهد و الرقائق
اشاره نمود (خطيب، ٢/٢٢٢). ديگر آثار او عبارتند از: ١. الصبر، ٢. الصحبة، ٣.
الطاعة، ٤. المتيّمين، ٥. الهمّة، ٦. الجود و الكرم (ابن نديم، ٢٣٦). نسخهاي
از كتاب الجود و الكرم او در كتابخانة ظاهرية دمشق موجود است (ظاهريه، ٢٠٠).
مآخذ: ابن ابى حاتم، عبدالرحمان، الجرح و التعديل، حيدرآباد دكن، ١٣٦١ق؛
ابن ابى يعلى، محمد، طبقات الحنابلة، به كوشش محمد حامد فقى، قاهره،
١٣٧١ق/١٩٥٢م؛ ابن حبان، محمد، الثقات، حيدرآباد دكن، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م؛ ابن
نديم، الفهرست؛ خطيب بغدادي، احمد، تاريخ بغداد، قاهره، ١٣٤٩ق/١٩٣١م؛
ذهبى، محمد، ميزان الاعتدال، قاهره، ١٩٦٣م؛ سلمى، محمد، طبقات الصوفية، به
كوشش نورالدين شريبه، حلب، ١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ سمعانى، عبدالكريم، الانساب،
حيدرآباد دكن، ١٩٦٣م؛ ظاهريه، خطى (مجاميع). مريم فلاحتى