دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٦٧٦
| براء بنمعرور جلد: ١١ شماره مقاله:٤٦٧٦ |
بَراءِ بْنِ مَعْرور (د صفر ١ق/اوت ٦٢٢م)، از انصار و صحابى پيامبر(ص). وي
از تيرة بنى سلمة خزرج بود (عروه، ١٢٦؛ ابن سعد، ٣/٦١٨) و در يثرب سرور قوم
خويش به شمار مىرفت (ابن هشام، ٢/٨١؛ طبري، ٢/٣٦٠). اگرچه مطابق پارهاي
روايات براء در «عقبة اولى» كه جمعى از دو قبيلة مهم يثرب - اوس و خزرج -
با پيامبر(ص) بيعت كردند، حضور داشت (ابن عبدالبر، ١/١٥١؛ ابن حجر، ١/١٤٩؛
ابن اثير، ١/١٧٣)، اما به رواياتى ديگر او نخستينبار، هنگامى كه همراه
گروهى از مسلمانان يثرب براي گزاردن حج به مكه آمد، موفق به ديدار حضرت
رسول (ص) شد (نك: ابن هشام، ٢/٨١ -٨٢؛ ابن سعد، ٣/٦١٨، ٦١٩؛ احمد بن حنبل،
٣/٤٦٠-٤٦٢). از اينرو، مىتوان احتمال داد كه براء بر اثر تبليغات نخستين
گروه از بيعت كنندگان با حضرت رسول (ص) در «عقبة اولى»، به اسلام گرايش
يافت و مسلمان شد (نك: طبري، ٢/٣٦٠-٣٦١). گفته شده است كه از ميان گروه
بيعت كنندگانِ «عقبة ثانيه»، ١٢ نفر «نقيب» شدند كه يكى از آنان براء بود
(ابن هشام، ٢/٨٦؛ ابن سعد، ٣/٦١٨؛ عروه، همانجا؛ ابن حبيب، ٢٦٨، ٢٧٠).
چون عنوان نخستين بيعت كننده با حضرت رسول (ص) در عقبه، ميان انصار،
همواره افتخارآميز به شمار مىآمد، در اينكه آيا براء نخستين بيعت كننده
بوده است يا نه، ميان روايات منقول از بازماندگان قبايل مدينه، اختلاف
است (ابن هشام، ٢/٨٩، ١٠٣؛ طبري، ٢/٣٦٤؛ قس: بلاذري، ١/٢٥٣، ٢٥٤؛ ابن سعد،
١/٢٢٢، ٤/٨ -٩). براء در اين بيعت، به نمايندگى از سوي مردم يثرب با
پيامبر(ص) عهد كرد كه همگى از او و ديانت اسلام همچون جان و مال و خاندان
خويش دفاع كنند (ابن هشام، ٢/٨٤ - ٨٥؛ احمد بن حنبل، ٣/٤٦١-٤٦٢؛ طبري،
٢/٣٦٢). بر مبناي همين روايات، وي نخستين كسى بود كه در راه سفر به مكه،
به جانب كعبه - و نه بيتالمقدس كه ديگر مسلمانان به هنگام نماز روي
بدان سو مىكردند - نماز گزارد، اما چون در نخستين ديدار، آن را با پيامبر(ص)
در ميان نهاد، رسول اكرم (ص) با اين كار مخالفت فرمود (كلبى، ٢/٩٩؛ ابن
هشام، ٢/٨٢ -٨٣؛ ابن سعد، ٣/٦١٩؛ احمد بن حنبل، ٣/٤٦١؛ دارقطنى، ٤/٢٠٣٧-
٢٠٣٨). براء پيش از آنكه پيامبر(ص) به مدينه وارد شود، وفات يافت. آن حضرت
بر مدفن وي نماز گزارد و در حق او دعاي خير كرد (ابن سعد، ٣/٦١٩، ٦٢٠؛ كلبى،
همانجا؛ ذهبى، ١/٢٦٧؛ نيز نك: كلينى، ٣/٢٥٤، ٤/٤٥).
گفتهاند كه براء نخستين كسى بود كه وصيت كرد تا ثلث مالش را در راه اسلام
انفاق كنند (ابن سعد، كلبى، بلاذري، همانجاها؛ كلينى، ٣/٢٥٥). فرزند او بشر
خود از صحابيان حضرت رسول (ص) بود و در بيعت عقبه همراه پدر خويش حضور
داشت (بلاذري، ١/٢٥٢)، سپس در جنگ بدر و جز آن شركت جست (ابن هشام، ٢/١٠٣؛
كلبى، همانجا؛ بلاذري، ١/٢٤٦). ام مبشر، دختر براء، همسر زيد بن حارثه - از
بزرگان صحابه - بود و جابر بن عبدالله از او احاديثى نقل كرده است (ابن
قدامه، ١٤٤). خُليده همسر براء نيز از بيعت كنندگان با پيامبر(ص) بود و هم از
آن حضرت حديث روايت كرده است (ابن سعد، ٨/٣١٣).
مآخذ: ابن اثير، على، اسد الغابة، بيروت، داراحياء التراث العربى؛ ابن حبيب،
محمد، المحبر، بهكوشش ايلزه ليشتن اشتتر، حيدرآباد دكن، ١٣٦١ق/١٩٤٢م؛ ابن
حجر عسقلانى، احمد، الاصابة، قاهره، ١٣٢٨ق؛ ابن سعد، الطبقات الكبري، بيروت،
دارصادر؛ابنعبدالبر،يوسف، الاستيعاب، بهكوشش علىمحمد بجاوي، قاهره،١٣٨٠ق/
١٩٦٠م؛ ابن قدامة مقدسى، عبدالله، الاستبصار فى نسب الصحابة من الانصار،
بهكوشش على نويهض، بيروت، ١٣٩١ق/١٩٧١م؛ ابن هشام، عبدالملك، السيرة
النبوية، بهكوشش مصطفى سقا و ديگران، قاهره، ١٣٥٥ق/١٩٣٦م؛ احمد بن حنبل،
مسند، قاهره، ١٣١٣ق؛ بلاذري، احمد، انساب الاشراف، بهكوشش محمد حميدالله،
قاهره، ١٩٥٩م؛ دارقطنى، على، المؤتلف و المختلف، بهكوشش موفق بن
عبدالله، بيروت، ١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ ذهبى، محمد، سير اعلام النبلاء، بهكوشش شعيب
ارنؤوط، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛ طبري، تاريخ؛ عروة بن زبير، مغازي رسولالله
(ص)، بهكوشش محمد مصطفى اعظمى، رياض، ١٤٠١ق/١٩٨١م؛ كلبى، هشام، نسب معد
و اليمن الكبير، بهكوشش محمود فردوس العظم، دمشق، داراليقظة العربيه؛
كلينى، محمد، الفروع من الكافى، بهكوشش علىاكبر غفاري، بيروت، ١٤٠١ق.
كيانوش صديق