دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٥٨٨
| بدايعنگار، فضلالله جلد: ١١ شماره مقاله:٤٥٨٨ |
بَدايِعْ نِگار، فضل الله آلداوود(١٢٩٦/١٣٤٣ق/١٨٧٩-١٩٢٤م)، اديب و نويسندة
معاصر. او در مشهد متولد شد. پدرش شيخ مولى داوود خراسانى، معروف به مولى
باشى، يا فاضل سود خروي و نيز قاضى زاده (د ح ١٣٢٥ق/١٩٠٧م) از فقها و
علماي روزگار خود بود (آقا بزرگ، طبقات...، ٢/٧١٢). بدايع نگار نزد پدر و نيز
ميرزا عبدالرحمان مدرس (د ١٣٣٦ق/١٩١٨م) دانش آموخت و فقه، اصول، ادبيات و
رياضى را فرا گرفت (آستان...، ٥/٣١٠). او به خدمت در آستان قدس (مدرس،
١/٢٣٩) و نيز اشتغال در مراكز دولتى و فرهنگى مانند رياست فوائد عامه، كفالت
معارف خراسان و سيستان و رياست معارف خراسان درآمد (بدايع نگار، ١؛ مشار،
٤/٨٥٤؛ احمدي، ٢٩٦). بدايع نگار سرانجام در مشهد در گذشت و در دارالضيافة
آستان قدس به خاك سپرده شد (آستان، همانجا).
آثار:
١. لباس التقوي، منظومهاي در ٥١ بيت، به عربى دربارة حديث كساء. اين اثر
ملحقاتى نيز دارد كه شامل شرح لغات منظومه، رواياتى از برخى بزرگان مانند
ابوعثمان خالدي، ديك الجن و زمخشري دربارة حديث كساء و شعري به بحر متقارب
از ميرزا محمدحسين صاحب، ملقب به شمس المناقب لكهنوي است. لباس التقوي در
١٣٢٢ق در مشهد منتشر شد.
٢. تاريخ نامة ادبى، حاوي اشعاري منتخب از شاهنامه كه در ١٣٣١ق در مشهد
چاپ شد.
٣. مطلع الشموس، منظومهاي به فارسى در علم جغرافيا. اين اثر مشتمل است بر
دو بخش: بخش نخست در توضيح برخى اصطلاحات جغرافيايى به نثر، و سپس شرح
منظوم پرسشهاي جغرافيايى شاگردان نوآموز؛ بخش دوم كه خاتمة اثر است،
اختصاص دارد به مجملى از جغرافياي تاريخى مشهد؛ اين قسمت به نثر و به
صورت سؤال و جواب است. جدولى نيز در پايان اثر وجود دارد كه نشان دهندة
تاريخ بناي ابنيه و نيز تاريخ حوادث مهم مشهد است. مطلع الشموس در ١٣٣١ق
در مشهد به چاپ رسيد.
٤. لزوم حجاب، رسالهاي دربارة حجاب زنان شامل ٤ موضوع در نتايج حجاب و
عواقب بىحجابى و نيز بحث فلسفى حجاب مشتمل بر ٣ مقدمه. اين رساله در
١٣٣٢ق در مشهد به طبع رسيد.
٥. منتظماحمدي،رسالهاي منظوم، در تاريخ وقايع عمدةاسلامى. اين اثر نيز
همانند ديگر آثار مؤلف جنبة آموزشى دارد و در ذكر برخى از وقايع مهم تاريخ
ايران براي يادگيري دانش آموزان است. منتظم احمدي در ١٣٣٥ق در مشهد به
چاپ رسيد.
٦. بدايع الاشعار، كتابى در شرح قصيدة صنايع الاسحار فى بدايع الاشعارِ
قوامى گنجوي، و مشتمل بر ١٠٩ آراية ادبى است. شواهد شعري اين كتاب از اشعار
شاعران فارسى گوي و نيز عربى گوي چون ابوبكر قهستانى، ابونواس، حريري،
فردوسى، عنصري، منوچهري، ناصرخسرو، نظامى، انوري، كمال الدين اسماعيل و نيز
اشعار خود شارح انتخاب شدهاند. اين اثر در ١٣٣٦ق به خط نستعليق در مشهد چاپ
سنگى شد.
افزون بر اين رسائل، آثار ديگري را از بدايع نگار برشمردهاند: عزمات خيريه
و صدقات نيريه (يا نامة آب زندگانى )، در بيان احداث قنات مسجدگوهرشاد مشهد
در١٣٣٤ق(آقابزرگ، الذريعة، ١٥/٢٦١)؛ همايوننامه، مثنوي در ٧٢بيت (تهران،
١٣٢٦ق)؛ ترجمة تاريخ تمدن اسلامى جرجى زيدان (مشهد)؛ بيان المعانى، در علم
معانى (مشهد، ١٣٣١ق)؛ ازهار الربيع، شرحى بر كتاب بديعيه از تأليفات پدرش؛
بدايع، مشتمل بر اشعار. اين اثر منضم به مطلع الشموس است كه در ١٣٣٩ ق
چاپ گرديد (همان، ٣/٦٠)؛ التنميقات فى التوقيعات؛ مفتاح الادب (نك: مدرس،
همانجا).
از ديگر فعاليتهاي علمى و ادبى بدايع نگار انتشار مجلة الكمال در ١٣٣٨ق در
مشهد است كه عمدة مطالب آن به قلم خود او بود و موضوعاتى اخلاقى و مذهبى
را شامل مىشد (صدرهاشمى، ١/٢٦٨).
مآخذ: آستان قدس، فهرست؛ آقابزرگ، الذريعة؛ همو، طبقات اعلام الشيعة (قرن
١٤ق)، مشهد، ١٤٠٤ق؛ احمدي بيرجندي، احمد، «فضل الله بدايع نگار و مطلع
الشموس»، فرهنگ ايران زمين، به كوشش ايرج افشار، تهران، ١٣٦٥ش، ج ٢٦؛
بدايع نگار، فضلالله، بدايع الاشعار، مشهد، ١٣٣٦ق؛ صدرهاشمى، محمد، تاريخ
جرائد و مجلات ايران، اصفهان، ١٣٦٣ش؛ مدرس، محمدعلى، ريحانة الادب، تهران،
١٣٦٩ش؛ مشار، خانبابا، مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى، تهران، ١٣٤٢ش.
جعفر شجاع كيهانى