دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٥٥١
| بخاري، اميراحمد جلد: ١١ شماره مقاله:٤٥٥١ |
بُخاري، امير احمد بن محمد حسينى (ح ٨٤٩ -٩٢٢ق/١٤٤٥- ١٥١٦م)، از مشايخ طريقة
نقشبنديه.
امير احمد احتمالاً در بخارا زاده شد. تاريخ تولد او به طور دقيق روشن نيست؛
به نوشتة برخى از مآخذ، هنگام وفات ٧٣ سال داشته است (مجدي، ٣٦٥؛ ثريا،
١/١٩٥؛ مدرس، ١/٢٣٧؛ رفعت، ١/٩٩)، پس ولادت او را مىتوان در حدود سال ٨٤٩ق
دانست. وي از سادات حسينى (شيخى، ١/٤٨) و از تبار شيخ محمود فغنوي است
(خانى، ١٧٤). او ابتدا به حلقة خواجه عبيدالله احرار سمرقندي پيوست؛ سپس به
خدمت شيخ عبدالله الهى سماوي درآمد و همراه او به تاشكند رفت و آنگاه ترك
يار و ديار كرده، به توصية خواجه عبيدالله راهى بلاد روم شد و در راه با
عبدالرحمان جامى ملاقات كرد (طاش كوپري زاده، ٣٥٨-٣٥٩؛ غزي، ١/١٥٢؛
«دائرةالمعارف...١»، )؛ VI/١٦ مدتى در قصبة سماو اقامت گزيد و در خدمت شيخ
الهى بود و از شيخ الهى منقول است كه وي ٦سال نماز صبح را با وضوي نماز
عشا مىگزارد و در اين مدت به هيزم كشى براي آشپزخانة شيخ مشغول بود و شبها
نمىخوابيد (سعدالدين، ٢/٥٨٨؛ سامى، ٢/١٠٤١؛ مجدي، ٣٦٣).
بخاري پس از مدتى اقامت در سماو با اجازة شيخ به حج مشرف شد (طاش كوپري
زاده، ٣٥٩؛ غزي، همانجا). نزديك يك سال در مكه اقامت گزيد (سعدالدين،
همانجا)، سپس به سماو بازگشت و از آنجا به استانبول رفت (طاش كوپري زاده،
٣٦٠؛ غزي، ١٥٣) و در زاوية شيخ وفا زاده مسكن گزيد (مجدي، ٣٦٤). چندي بعد، در
همانجا مسجد و زاويهاي بنا كرد و براي آسايش مريدان و فقرا حجرههايى ترتيب
داد و تا پايان عمر در آنجا به ترويج و تبليغ طريقت پرداخت (ثريا، همانجا؛
مجدي، ٣٦٥). بخاري بعد از وفات در كنار مسجدي كه خود ساخته بود، به خاك
سپرده شد (نبهانى، ١/٥٣٩؛ طاش كوپري زاده، ٣٦١) و ماده تاريخ درگذشت او را
«واه شيخ» آوردهاند (مجدي، همانجا).
عامة مردم به بخاري اعتقاد خاص داشتند و كرامات و خوارق عاداتى به وي
نسبت دادهاند (نك: طاش كوپري زاده، همانجا؛ نبهانى، ١/٥٣٨ -٥٣٩). او با ادب
فارسى آشنا بوده، و گويا به فارسى شعر هم مىگفته است (ثريا، ١/١٩٥- ١٩٦).
از خلفاي او شيخ مصلح الدين مصطفى افندي (شيخى، ١/٤٩) و شمسالدين
كوتاهيهاي و محمود لامعى چلبى، معروف به حكيم چلبى را مىتوان نام برد
(ثريا، ١/١٩٦؛ «دائرة المعارف»، همانجا). وي اساس طريقت را اجتناب از رخصت و
ترك بدعتها، تمسك به سنت سنيّه، ديدار با مردم به قدر نياز آنان،
كمخواري، كم خوابى، كم گويى، عبادت شبانه و صوم روزانه مىدانست (همان،
.(VI/٢٢ كتابى بدون نام در اصول آيين نقشبندي و مجموعهاي در تفسير ابيات
مشكل مثنوي ( ايرانيكا، را از آثار او شمردهاند.
مآخذ: ثريا، محمد، سجل عثمانى ( تذكرةمشاهيرعثمانيه)،استانبول، ١٣٠٨ق؛ خانى
خالدي نقشبندي، عبدالمجيد، الحدائق الوردية، دمشق، ١٣٠٨ق؛ رفعت، احمد، لغات
تاريخيه و جغرافيه، استانبول، ١٢٩٩ق؛ سامى، شمس الدين، قاموس الاعلام،
استانبول، ١٣٠٦ق؛ سعدالدين، محمد، تاج التواريخ، استانبول، ١٢٨٠ق؛ شيخى
محمد افندي، وقايع الفضلاء (ذيل الشقائق النعمانية)، به كوشش عبدالقادر
اوزجان، استانبول، ١٩٨٩م؛ طاش كوپري زاده، احمد، الشقائق النعمانية، به
كوشش احمد صبحى فرات، استانبول، ١٤٠٥ق؛ غزي، محمد، الكواكب السائرة، به
كوشش جبرائيل سليمان جبور، بيروت، ١٩٤٥م؛ مجدي محمد افندي، حدائق الشقائق
(ذيل الشقائق النعمانية)، به كوشش عبدالقادر اوزجان، استانبول، ١٩٨٩م؛
مدرس، محمدعلى، ريحانة الادب، تبريز، ١٣٤٦ش؛ نبهانى، يوسف، جامع كرامات
الاولياء، به كوشش ابراهيم عطوه عوض، بيروت، ١٤٠٩ق/١٩٨٩م؛ نيز:
Iranica; Evliy @ lar ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٩٢.
على اكبر ديانت