دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٤٦٦
| بائوچى جلد: ١١ شماره مقاله:٤٤٦٦ |
بائوچى١، شهر و استانى مسلماننشين در شمال كشور نيجريه. شهر بائوچى در
١٢٢٤ق/١٨٠٩م به دست مجاهد مسلمانى به نام «يعقوبو٢» پى افكنده شد و سپس
دولتى به همين نام به منظور اجراي برنامهاي جهادي براي گسترش اسلام در
غرب افريقا در دشت مرتفع بائوچى پايهگذاري گرديد. شهر بائوچى سالها به نام
بنيانگذار خود، يعقوبو ناميده مىشد (اكپوفور، ٧٢ ؛ فيج، ٢٠٤ ؛ بريتانيكا،
ميكرو، .(I/٨٨٢
بائوچى در شمال رودخانههاي نيجريه و بنوئه در ميان قلههاي مرتفع فلات
جوس در ١٠ و ١٩ عرض شمالى و ٩ و ٥٠ طول شرقى قرار دارد (همانجا؛ كوك، ٣٠٣).
شهر بائوچى از آغاز تشكيل دولت، پايتخت، و از ١٩٢٦م كه استانهاي ديگر در
كنار استان بائوچى ايجاد گرديد، مركز استان بود (نك: بريتانيكا، همانجا).
بائوچى در تقسيمات كشوري نيجريه در ١٩٧٦م نيز به عنوان استان تعيين گرديد
( نيجريه،٩٤- ٩٥). اين استان كه ٦٥٠ ،٦٧كم ٢ مساحت دارد، علاوه بر شهر
بائوچى شهرهاي گمب٣، جمعار٤، كاتاگوم٥ و ميسو٦ را در بر مىگيرد ( بريتانيكا،
همانجا).
پيشينة تاريخى: در اوايل سدة ١٣ق/١٩م در پىگيري جهاد اسلامى براي گسترش
اسلام در غرب افريقا، ابتدا چند اميرنشين مسلمان در مناطقى كه فاقد دولت
بودند و ساكنان غيرمسلمان داشتند، ايجاد شد كه اميرنشين بائوچى از آن جمله
بود (فيج، .(٢٠٣-٢٠٤ پس از آن يعقوبو كه ساليان دراز از «دان فوديو١» مجاهد
مسلمان اهل گوبير٢ آموزش اسلامى ديده بود، به منظور تشويق قبايل بائوچى
براي گرايش به اسلام به اين منطقه رفت. او مركز كار خود را ابتدا در
اينكيل٣ قرار داد، اما در ١٨٠٩م به بائوچى رفت و دولت - شهر بائوچى را
تأسيس كرد و تا آخر عمر حكومت آنجا را در دست داشت (هاگبن، ١٧٢ )؛ برخى نيز
گفتهاند كه مردم منطقة بائوچى پيش از آن مسلمان شده بودند (همانجا).
پس از درگذشت يعقوبو در ١٢٦١ق/١٨٤٥م پسرش ابراهيم به حكومت رسيد
(١٨٤٥-١٨٧٧م) كه در اين دوره بسياري از قبايل تابع دولت بائوچى شورش
كردند و استقلال يافتند. ابراهيم در ١٨٧٧م فرمانروايى را به پسر خود، عثمان
(حك ١٨٧٧-١٨٨٣م) واگذار كرد. در زمان حكومت عثمان عمويش مدعى فرمانروايى شد
و آثار خرابيهاي ناشى از درگيريهاي اين دو هنوز در شهر بائوچى باقى است
(همانجا). پس از مرگ عموي عثمان، خود او هم توسط نمايندگان مردم از كار
بركنار گرديد و عموزادة ديگرش بر جاي او به حكومت رسيد كه استبداد و خشونت او
سرانجام به كشتار جمعىِ ساكنان شهر مسلمان نشين گورام٤ در ١٩٠٠م انجاميد
(همو، .(١٧٣ اين وضع با ورود نيروهاي نظامى انگليس در همان سال پايان گرفت
و محمد نامى به حكومت رسيد؛ اما وي در ١٩٠١م درگذشت و پس از او، حسن تا
١٩٠٧م حكومت كرد و در آنسال يعقوب نوادة بنيادگذار بائوچى حكومترا به دست
گرفت (همانجا). در ١٩٠٢م نيروهاي نظامى انگليس كه با اشغال كامل بائوچى دو
بخش شمال و جنوب نيجريه را جداگانه تحت الحماية خود قرار داده بود، اين دو
بخش را نيز ادغام كرد و نيجرية يكپارچه را تحت حمايت خود قرار داد (همو، .(١٧٦
بيشتر مردم بائوچى مسلمانند و جمعيت مسلمان اين منطقه كه در ١٩٥٣م،١/٧٤% از
ساكنان را تشكيل مىدادند، در ١٩٦٣م به ٦/٨٠% افزايش يافت (كوك، ٣١٣، ٣١٦).
جمعيت استان بائوچى طبق آمار ١٩٩١م/١٣٧٠ش، ٤١٣ ،٢٩٤،٤نفر بود ( افريقا ...،
.(٨٠٢ مردم بائوچى از تيرههاي مختلفند كه مهمترين آنها فولانى٥، هوسا٦ و
انگاس٧ است ( بريتانيكا، همانجا). بائوچى مركز مهم استخراج معادن قلع و صدور
برخى مواد معدنى است. ايجاد راهآهن در ١٩٦١م بر اهميت بائوچى به عنوان
مركز جمعآوري بادامزمينى و پنبه و نيز مركز تجارتى غلات، حبوبات، برنج،
پياز و احشام افزوده است (كورنون، ٧٧؛ بريتانيكا، همانجا).
از شخصيتهاي مشهور منسوب بهبائوچى ابوبكر تافاوا بلوا٨ اولين نخستوزير دولت
مستقل نيجريه بوده است ( بريتانيكا، همانجا).
مآخذ: كورنون، ماريان، تاريخ معاصر آفريقا، ترجمة ابراهيم صدقيانى، تهران،
١٣٦٥ش؛ كوك، ژ.م.، مسلمانان افريقا، ترجمة اسدالله علوي، مشهد، ١٣٧٣ش؛
نيجريه، دفتر مطالعات سياسى و بينالمللى، تهران، ١٣٧٤ش؛ نيز:
Africa South of the Sahara, London, ١٩٩٨; Akpofure, R. and M. Crowder, Nigeria,
London, ١٩٦٦; Britannica, ١٩٧٨; Fage, J.D., A History of Africa, London, ١٩٩٥;
Hogben, S.J., The Muhammadan Emirates of Nigeria, Londen, ١٩٣٠.
پرويز امين