دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٤١٣
| بالى جلد: ١١ شماره مقاله:٤٤١٣ |
بالى، يا باله، ايالتى در جنوب اتيوپى (حبشه). اين ناحيه از شمال غربى
به ايالت آروسى، از شمال شرقى به ايالت هررج٣ و از جنوب غربى به ايالت
سيدامو محدود است و قسمتهاي پست جنوب شرقى آن با سومالى هم مرز است (نك:
بريتانيكا، ماكرو، ، VI/١٠٠١ نقشه). بالى با وسعتى بيش از ٠٠٠ ،١٢٤كم ٢، پس از
هررج، وسيعترين ايالت اتيوپى به شمار مىرود و در ٢٠ و ٦ عرض شمالى و ٣٠ و
٤١ طول شرقى قرار دارد (همان، ١٠٠٢ .(VI/١٠٠٠, اين ايالت از آب و هوايى
معتدل و زمينى حاصلخيز برخوردار است. رود شِبِلى، بالى را از ايالتهاي
آروسى و هررج جدا مىسازد. همچنين رود وِبى كه در ناحية مركزي آن جريان
دارد و نيز رود گِناله كه مرز ميان بالى و سيدامو را تشكيل مىدهد، از
مهمترين رودهاي آن هستند. اين رودها پس از عبور از سومالى به اقيانوس هند
مىريزند («دائرةالمعارف...٤»، ؛ V/١٨ بريتانيكا، ماكرو، ؛ VI/١٠٠١ نيز نك: ابن
فضلالله، .(I/١٨ گوبا بزرگترين شهر بالى، و باتو بلندترين قلة آن است كه
٣٠٧ ،٤متر از سطح دريا ارتفاع دارد. جمعيت بالى در ١٩٨٤م/١٣٦٣ش بيش از يك
ميليون نفر برآورد شده بود ( بريتانيكا،همانجا).
نام بالى نخستينبار در سدة ٨ق/١٤م، در نوشتههاي عامده صيون٥ پادشاه حبشه
(حك ٧١٢-٧٤٣ق/١٣١٢-١٣٤٢م) ذكر شده است كه در آن روزگار بالى بخشى از قلمرو
او به شمار مىرفت ( .(EIجغرافىدانان مسلمان نيز در همان سده به بيان
اوصاف آن پرداختند. به گفتة ابن فضلالله عمري طول اين سرزمين در ٢٠ روز و
عرض آن در ٦ روز پيموده مىشد. حكمرانان بالى كه همگى خراجگزار سلطان حبشه
بودند، بيش از ١٨ هزار سواره نظام و شمار فراوانى پياده نظام در اختيار
داشتند. معاملات تجاري در آنجا به جاي استفاده از سكههاي رايج طلا و نقره،
به صورت پاياپاي انجام مىشد (همانجا).
گويا آيين اسلام در سدة ٧ق/١٣م به اين منطقه راه يافت (نك: عارف، ٧٨-٧٩).
منابع موجود، گسترش و رواج اسلام را به شيخ حسين نسبت دادهاند كه
آرامگاه وي در بالى از احترام فراوانى برخوردار است . همه ساله بيش از ١٠٠
هزار نفر، از اطراف و اكناف با پاي پياده به زيارت مدفن شيخ حسين مىآيند
كه از اين راه سود سرشاري به دست مىآيد (كوك، ٤٧٦-٤٧٧).
مسلمانان اين منطقه به مذهب حنفى گرايش دارند (ابن فضلالله، همانجا).
بيشتر ساكنان بالى را گالاييها (قوم گالا) تشكيل مىدهند. ٥٠% جمعيت گالا
مسلمان هستند و بقيه نيز تحت نفوذ اسلام قرار دارند (نك: كوك، ٤٣٨).
در سدة ١٠ق/١٦م احمد بن ابراهيم، سلطان حبشه به بالى تاخت و آنجا را به
تصرف خويش درآورد. از آن پس بالى پيوسته صحنة كشمكشهاي داخلى و عرصة تاخت
و تاز حكمرانان محلى گشت كه با تلاش احمد و زمامداران وقت مقاومت آنان در
هم شكسته مىشد (عرب فقيه، ٢٨٧-٢٩٦). بالى تا ١٥٤٢م همچنان تابع پادشاهى
حبشه بود و سرانجام به دست عباس (حاكم بالى)، استقلال خود را باز يافت. در
سدههاي معاصر اين منطقه شاهد وقوع جنبشهاي جدايى طلب بود كه عدم استقرار
حكومتى مقتدر، حاكميت امپراتوري مستبد و سيطرة فئودالهاي نيمه مستقل را عامل
آشفتگى اوضاع سياسى دانستهاند ( بريتانيكا،ميكرو، ، I/٧٥٦ ماكرو، ؛ VI/١٠٠٤ ٢
.(EI
مآخذ: عارف، ممتاز، الاحباش بين مأرب و اكسوم، بيروت، ١٩٧٥م؛ عرب فقيه،
احمد، تحفة الزمان ( فتوح الحبشة )، به كوشش فهيم محمد شلتوت، قاهره،
١٩٧٤م؛ كوك، ژ. م.، مسلمانان افريقا، ترجمة اسدالله علوي، مشهد، ١٣٧٣ش؛ نيز:
Britannica, ١٩٧٨; EI ٢ ; Ibn Fa d l Allah al - q Omar / , Mas ? lik el Ab s ? r,
tr. Gaudefroy - Demombynes, Paris, ١٩٢٧; T O rkiye diyanet vakf o Isl @ m
ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٩٢.
عزت ملاابراهيمى