دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٢٨٣
| بابىحلبى جلد: ١١ شماره مقاله:٤٢٨٣ |
بابىِ حَلَبى، مصطفى بن عبدالملك (عثمان) (د اواخر ذيحجة ١٠٩١/ ژانوية ١٦٨١)،
اديب، شاعر و قاضى حنفى حلب.
محبى كه معاصر وي بوده، در خلاصة الاثر اطلاعات نسبتاً جامعى از زندگى او
به دست داده است. مصطفى در «باب» يكى از روستاهاي حلب زاده شد (محبى،
٤/٣٨٥؛ نيز نك: هوار، ٣٢٧ )، در همانجا به تحصيل علوم رايج پرداخت، سپس در
١٠٥١ق/١٦٤١م براي تكميل تحصيلات فقهى آهنگ دمشق كرد (همانجا) و به خدمت
ابن حسام، قاضىالقضات دمشق رسيد. اشعاري نيز در ستايش ابن حسام از او
باقى است (محبى، ٤/٣٧٧-٣٨٢). بابى در اين شهر نزد عبدالرحمان عمادي و
نجمالدين غزي دانش آموخت (همو، ٤/٣٧٧؛ طباخ، ٦/٣٦٢)، سپس به آناتولى
(آسياي صغير) سفر كرد (زيدان، ٦٣٠) و در آنجا به تدريس پرداخت. وي در
آناتولى گام در وادي عرفان نهاد و طريقت مولويه را برگزيد (محبى، طباخ،
زيدان، همانجاها). او در آن ديار با بزرگان و دولتمردان دستگاه عثمانى
مصاحبت و همنشينى داشت و مدايحى نيز در ستايش شيخالاسلام يحيى افندي و
همچنين وزير اعظم احمد پاشا كوپريلى سروده است (هوار، .(٣٢٨
بابى در شهرهاي بزرگى همچون طرابلس شام، مغنيسا و بغداد به شغل قضا پرداخت
و در ١٠٩١ق قاضى مدينه شد (محبى، همانجا)؛ در همان سال به مكه رفت و پس
از گزاردن مناسك حج، در اواخر ذيحجه درگذشت (همو، ٤/٣٨٥).
بابى در شعر از شاعران بزرگ كهن تقليد مىكند و آثارش آكنده از واژگان و
نامهاي خاص و تصاوير و ايهامهاي معروف است؛ او نيز بر ويرانههاي منزلگه يار
مىگريد و با ذكر نام يكى از جايگاهها يا يكى از معاشيق خيالى، شنونده را به
عصر جاهلى باز پس مىكشاند. در آنچه محبى ابداعات او مىخواند،
چنداننوآورينمىتوانيافت. آياقصيدهاي كه در رثاي دندان بركندة خويش
سروده، و هوار (همانجا) جالب توجه پنداشته است، نوآوري تلقى مىشود؟
تنها اثر برجاي مانده از او ديوان شعري است II/٣٥٧) كه در بيروت
(١٢٨٩ق/١٨٧٢م، نيز ١٣٢٦ق/١٩٠٨م) به چاپ رسيده است. طباخ نيز ضمن
مجموعهاي با عنوان العقود الدرية فى الدواوين الحلبية كه در حلب (١٩٢٩م)
منتشر شده، به شرح احوال و اشعار مصطفى بابى پرداخته است.
مآخذ: زيدان، جرجى، «تاريخ آداب اللغة العربية»، مؤلفات، بيروت، ١٤٠٢ق/
١٩٨٢م، ج ١٤؛ طباخ، محمد راغب، اعلام النبلاء، حلب، ١٣٤٤ق/١٩٢٦م؛ محبى،
محمدامين، خلاصة الاثر، بيروت، دارصادر؛ نيز:
; Huart, Cl., Litt E rature arabe, Paris, ١٩٢٠.
ايرانناز كاشيان