بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٥٨ - استنتاج

الى اللّه قرار دهد.

*** مولانا در راستاى بيان سرگذشت عبرت‌انگيز فرعون، مى‌رسد به حكايت مارگيرى كه اژدهاى افسرده‌اى را مرده پنداشت و او را در ريسمانى پيچيد تا براى تماشا به بغداد آورد و خوانديد عاقبت تأسف‌بار اين كار خطرناك را، قبل از بيان نتيجه‌گيرى مولانا. مى‌توان حكايت فوق را بشرح زير تفسير نمود:

مارگير، كنايه است از انسان جاهل و مطيع هواى نفس.

اژدها، كنايه است از نفس اماره.

برف، كنايه است از حالت محروميت نفس از خواهش‌هاى مادى.

بغداد، كنايه است از دنياى تنعّم و تلذّذ و تعيّش نفس.

خورشيد، كنايه است از حالت گرمابخش و پرتحرك به اجابت رسيدن تمنّيات نفس.

وقتى اژدهاى نفس اماره انسان گرسنه و تشنه و محروم از اجابت تمنّيات باشد، در گوشه‌اى ناتوان و بى‌حركت مى‌افتد و انسان بيچاره گمان مى‌كند كه او مرده است ولى وقتى زمينه‌اى براى تنعم و تعيّش او فراهم آيد شروع مى‌كند به جنب‌وجوش كردن، به حدّى كه سر به طغيان گذارده، همه ارزش‌هاى انسانى و اخلاقى صاحبش را مى‌بلعد و در نهايت خود انسان را نيز در كام هلاكت و نابودى قرار مى‌دهد.

«عن ابي محمّد الوابشي قال: سمعت ابا عبد اللّه ٧ يقول: احذروا أهواءكم كما تحذرون اعداءكم فليس شى‌ء أعدى للرّجال من اتّباع أهوائهم و حصائد ألسنتهم».

«حضرت امام صادق ٧ فرمود: از هوى‌وهوس خود برحذر باشيد؛ چنانكه از دشمنان خود برحذر باشيد؛ زيرا چيزى براى مردان دشمن‌تر از پيروى هوس‌ها و محصول زبان‌هايشان نيست.» «١»

______________________________

(١)- اصول كافى، باب ١٠، پيروى از هوى.