بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٥٨ - استنتاج

تعبير به «شى‌ء» كه فايده عموم مى‌دهد، شامل هرچيز قابل انفاق مى‌شود، كم باشد يا زياد، مادى باشد يا معنوى. و تعبير به «يخلفه» اشاره به اين حقيقت است كه جاى شى‌ء بخشيده شده، هرگز خالى نمى‌ماند بلكه خدا جاى آن را به چندين برابر پر خواهد كرد؛ چنانكه مى‌فرمايد:

مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ‌[١]

«كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى‌كنند، مانند بذرى هستند كه هفت خوشه بروياند كه در هر خوشه يكصد دانه باشد و خداوند آن را براى هركس بخواهد دو يا چند برابر مى‌كند و خدا- از نظر قدرت و رحمت- وسيع و داناست.»

پيغمبر بزرگوار اسلام صلّى اللّه عليه و اله فرمودند:

«كلّ معروف صدقة، و ما انفق الرّجل على نفسه و اهله كتب له صدقة، و ما وقى به الرّجل عرضه فهو صدقة، و ما انفق الرّجل من نفقة فعلى اللّه خلفها، الّا ما كان من نفقة في بنيان او معصية».

«هر كار نيكى به هر صورت باشد صدقه و انفاق در راه خدا محسوب مى‌شود. و هر چه انسان براى حوائج زندگى خود و خانواده‌اش صرف مى‌كند، انفاق نوشته مى‌شود.

و آنچه را كه انسان آبروى خود را با آن حفظ مى‌كند صدقه و انفاق محسوب مى‌گردد.

و آنچه را انسان در راه خدا انفاق مى‌كند عوض آن را به او خواهد داد مگر چيزى‌كه صرف بنا شود- همچون بنا خانه- يا در راه معصيت صرف گردد.»[٢]

*** مولانا در اين حكايت شرح‌حال انسان‌هايى را بيان مى‌كند كه با تلبّس به لباس تلبيس مى‌خواهند حقايق اخلاقى و دينى جامعه را وارونه وانمود كنند و اى بسا ناخودآگاه ارزش پاره‌اى از اعمال خير را در ميان مردم به حركتى‌

[١] - بقره: ٢٦١

[٢] - تفسير نمونه، ج ١٨، ص ١٢٦، نقل از تفسير قرطبى.