بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٦١ - استنتاج

بِما كَفَرْتُمْ ثُمَّ لا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنا بِهِ تَبِيعاً[١]

«يا اينكه ايمن هستيد كه بار ديگر شما را به دريا باز گرداند و تندباد كوبنده‌اى بر شما بفرستد و شما را به خاطر كفرتان غرق كند، حتى كسى كه خونتان را مطالبه نمايد، پيدا نكنيد.»

همانگونه كه اشاره شد، آيات فوق بيانگر حالات ناپايدار و نوسانات روانى انسان‌هايى است كه ارتباط معنوى آنها با آفريدگار جهان از استحكام كافى برخوردار نيست، به عكس انسان‌هاى مؤمن و استوار، كه على ٧ در وصف آنان مى‌فرمايد:

«نزلت انفسهم منهم في البلاء كالّتى نزلت في الرّخاء».

«انسان‌هاى متقى آنانند كه در گرفتارى و مشكلات چنانند كه در آسايش و نعمت.»[٢]

*** مولانا در اين حكايت از نوسانات روانى انسان‌هايى سخن مى‌گويد كه اعتقاد و ايمانشان به خدا داراى دوام و استحكام كافى نيست. آنان وقتى گرفتار دستخوش حوادث زندگى مى‌شوند و ارامش خود را در خطر مى‌بينند، از خواب غفلت بيدار شده، گردنكشى آنان در مقابل فرامين الهى به‌طور موقت تبديل به خضوع و خشوع مى‌گردد. آنان به سگى مى‌مانند كه در وقت وزش سوز سرما، استخوان حرص و آز آنان به هم مى‌پيچد و تصميم مى‌گيرند كه در فكر سرپناهى باشند.

وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأى‌ بِجانِبِهِ وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ‌[٣]

«و هرگاه نعمتى به انسان دهيم، روى مى‌گرداند و با حال تكبّر از حق دور مى‌شود،

[١] - اسراء: ٦٩- ٦٧

[٢] - نهج البلاغه، خطبه« همام»

[٣] - فصلت: ٥١