بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٠ - استنتاج

معمول، نكات ارزنده‌اى هم در مطاوى ابيات ارائه مى‌دهد كه در مجموع مى‌توان حكايت مذكور را به شرح زير تفسير كرد:

مرد دانا، كنايه است از پيغمبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله و همه فرستادگان حضرت حق.

فيل مادر، كنايه است از طبيعت انتقامجوى دنيا، يا حقيقت ارتباطدهنده دو پديده عمل و عكس‌العمل انسان‌ها.

بچه فيل، كنايه است از مجموع دستورالعمل‌هاى الهى.

خورندگان بچه فيل، كنايه است از معاندان و مخالفان فرستادگان حضرت حق.

خوردن بچه فيل، كنايه است از ناديده گرفتن دستورات الهى و زير پا نهادن آنان.

مولانا پس از بيان حكايت آموزنده خود، اينگونه نتيجه مى‌گيرد كه:

اى كسى كه در زندگى حد و مرزى براى خود نمى‌شناسى و حلال و حرامى را نمى‌فهمى و همواره مشغول خوردن خون بندگان خدايى، قبل از آنكه مكافات عملت را ببينى و پديده طبيعت انتقام‌جويى دنيا گرفتارت كند، دست از اين خون‌آشامى‌هايت بردار.

يقين بدان همچنانكه خون بندگان خدا را به ناحق ريختن گناه است، مال آنان را هم به ناحق خوردن گناه و حرام است؛ زيرا مال بر اثر رنج و زحمت به دست مى‌آيد، پس مال انسان هم، همانند خونش داراى احترام و حرمت است.

طبيعت انتقامجوى دنيا عاقبت از كسانى كه حرمت دستورالعمل‌هاى الهى را ناديده گرفتند و دست تعدّى به جان و مال ديگران دراز كردند، انتقام مى‌گيرد و آنان را به كيفر خود مى‌رساند.

مگر حرام‌خواران حرمت‌شكن مى‌توانند از خشم روز انتقام، رهايى يابند، آنان‌