بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٤١٧ - استنتاج

در اين هنگام پيامبر صلّى اللّه عليه و اله نيز شاخه‌اى به درون آب انداخت و به همّت آن شاخه، سيل عظيم از شهر روى برگرداند. اين كار سبب شد كه تمامى اميران عرب، به پيغمبر ايمان بياورند، جز سه نفر كه آنان به جهت داشتن حقد و حسادت، به آن حضرت ايمان نياوردند بلكه او را جادوگر خواندند.

استنتاج‌

در معناى كلمه «حق» گفته‌اند: آن ثبوت و ظهور شى‌ء است. مطابقت و موافقت. وجوب و آشكارا.[١] پس معناى «حق» يعنى: ثبوت و ظهور و وجوب هر چيزى‌كه مطابقت و موافقت با پديده خارجى آن داشته باشد؛ زيرا ثبوت و ظهور آن با وصف مطابقت، با مصلحت نظام آفرينش رابطه دارد.

بنابراين وقتى گفته مى‌شود خداوند حق است:

فَذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ ...؛ «اينچنين است، خداوند پروردگار بر حق شما.»

يعنى ربوبيت پروردگار، مطابق و موافق اعتقاد ما در خارج ثابت و ظاهر است به‌طورى‌كه غير از اين اعتقاد، چيزى جز گمراهى نيست.

... فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلالُ ...؛[٢] «با اين حال، بعد از حق، جز گمراهى وجود دارد؟»

[١] - مجمع البحرين، مفردات راغب.

[٢] - يونس: ٣٢