بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٧ - استنتاج

كه اين‌چنين عقل از سرت پريده است.

تو در سه تاريكى بادكرّه خرت را مى‌شناسى، اى نادان چگونه مرا نمى‌شناسى؟

اينكه منظور از سه تاريكى چيست شايد تاريكى شب و تاريكى جهل و تاريكى شهوت و حرص دنياپرستى باشد؛ يعنى اى انسان افسون شده در طلسم مشتهيات دنيا، تو در تاريكى شب و جهل و دنياپرستى، باد كرّه‌خر نفست را مى‌شناسى، چگونه در روز روشن، حق را از باطل تشخيص نمى‌دهى؟ و همراه و دوست ده ساله خود را نمى‌شناسى؟

اينجاست كه مولانا عالى‌ترين نكته اخلاقى و آموزنده را از زبان سالك چنين بيان مى‌كند كه: اى انسان نابخرد باد كرّه‌خر نفست تو را اينگونه رسوا كرد و دعوى دروغين تو را كه از نفسانيت رسته‌اى اثبات نمود.

آرى اين‌چنين خداوند مكّار، مكاران را رسوا مى‌سازد.

وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ.[١]

«آنان نقشه كشيدند و خداوند هم نقشه كشيد و- چاره‌جويى كرد- و خداوند بهترين چاره‌جويان است.»

و اينچنين بنده رميده از دام عبوديت و بندگى را به دام مى‌اندازد:

[١] - آل عمران: ٥٤