بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٤٣ - استنتاج

آنچه انسان در رسيدن به آن اراده كند، هدف مى‌گويند. براى تحقق اين اراده، انسان هدفمند ابتدا بايد اعتقاد جازم به هدف داشته باشد. شك و ترديد در حقيقت هدف، عامل ناكامى در رسيدن به هدف است. سپس براى رسيدن به هدف حركت كند؛ زيرا اعتقاد بدون حركت و حركت بدون تلاش انسان را به هدف مطلوب نخواهد رساند.

لازمه حركت و تلاش، ايجاد موج‌هاى خواسته و ناخواسته‌اى است كه رمز وصول به هدف، پذيرش و تحمّل اين موج‌هاى ناگوار است.

حال بررسى كمّى و كيفى امواج برخاسته از حركت، چگونه است؟ اين بستگى دارد به جايگاه ارزشى هدف از ديدگاه انسان هدفمند. گاهى انسان با هدف رفع تشنگى حركت مى‌كند تا ليوان آبى را بردارد و بياشامد، زحمت حاصل از اين حركت، چيزى جز برخاستن از جا نيست.

گاهى هم با هدف رفع نياز مادى (يا اهداف ديگر) حركت مى‌كند؛ مثلا حركت مى‌كند تا ليوان بسازد، كارخانه ليوان‌سازى به راه اندازد. بديهى است كه زحمت و تلاش حاصل از اين حركت، بسيار بيش از مورد فوق؛ يعنى رفع تشنگى است.

اين اصل نه‌تنها در همه حركات طبيعى از اصول رسيدن به اهداف مادى به شمار مى‌رود بلكه در كليه حركاتى كه منتهى به اهداف معنوى مى‌گردد، نيز ضرورت دارد و براساس اين اصل حاكم در حركات معنوى است كه بسيار سفارش شده، در تلاش‌هايى كه منتهى به هدف معنوى مى‌گردد، همواره خدا را در نظر داشته باشيد، چرا؟ چون امواج ناملايماتى كه از حركات معنوى متوجه انسان هدفمند مى‌شود، بسيار بيشتر و سنگين‌تر از امواج ناملايماتى است كه از حركات مادى متوجه انسان هدفمند مى‌گردد.

لذا وقتى مى‌گوييم: «ايّاك نعبد- پروردگارا تنها تو را مى‌پرستم» بلافاصله «و ايّاك نستعين- و تنها از تو يارى مى‌جوييم» را به دنبال آن مى‌آوريم. اين بدين معناست كه عبوديت واقعى دشمن‌زا و مشكل‌آفرين است و عبد واقعى هم كسى است كه‌ ... لا