بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٢٦ - اركان توبه عبارتند از

خدا نوميد شود. گناه انسان هرچه زياد باشد به‌طور قطع از رحمت خدا بيشتر نخواهد بود.

رسول گرامى اسلام فرمودند:

«و الّذى لا اله الّا هو لا يعذّب اللّه مؤمنا بعد التّوبة و الأستغفار الا بسوء ضنّة باللّه و تقصيره من رجائه».

«به خدايى كه جز او پروردگارى نيست، خداوند هيچ مؤمنى را بعد از توبه و استغفار عذاب نكند مگر به سبب بدگمانيش به خدا و كوتاهى كردن نسبت به اميدوارى به او.»[١]

*** اين حكايت اگرچه به ظاهر بازگوكننده داستان نديم خلافكار پادشاه بخارا است ولى در واقع بيانگر حقيقتى در باب توبه است كه مى‌توان به شرح زير تفسير كرد:

صدر جهان، كنايه است از پروردگار كريم.

نديم، كنايه است از سالك گنه‌كار.

دوستان نديم، انسان‌هاى نوميد از رحمت خدا.

در طريق سلوك و عبوديت، گناهى از سالك صادر مى‌شود، ارتكاب اين گناه تعادل روانى او را بر هم مى‌زند و از حالت خوف و رجاء به سوى خوف سوقش مى‌دهد. حالت خوف از عذاب الهى سبب مى‌شود كه سالك مدتى از فيوضات سلوك محروم بماند و اسير اوهام و خيالات واهى گردد، ولى اين حالت چندان دوام نمى‌يابد، سرانجام عشق به خدا سالك عاشق را دوباره بر آن مى‌دارد كه فراق را به قرب تبديل نمايد، اينجا است كه انسان‌هاى كم‌ظرفيت و غافل از گستره رحمت الهى، سالك را مانع از توبه و بازگشت مى‌شوند. ولى سالك بى‌توجه به‌

[١] - اصول كافى، ج ٣، ص ١١٥