آيين بندگى و نيايش (ترجمه عدة الداعى) - ابن فهد حلي؛ مترجم حسين غفاري ساروي - الصفحة ١٣٥ - قسم اول ضروريات زندگى
تا اينجا مربوط به در آمد بود[١] و اما مخارج:
بايد در آنچه به دست آوردى قانون كتاب و سنت را كه همان اقتصاد و ميانهروى است، رعايت نمايى. مبادا اسراف و زيادهروى كنى كه خداوند متعال
[١] - در اينجا ذكر دو نكته ضرورى است.
اوّل اينكه: احاديث شمارههاى ١٧٦، ١٧٧ و ١٧٨ دلالتى بر تنبلى و يك جا نشستن و منتظر مائده آسمانى بودن ندارند، بلكه احاديثى دال بر ذمّ تنبلى و وجوب طلب رزق براى كسى كه مخارج عدهاى بر عهده اوست و مالى ندارد كه صرف آنان نمايد، وجود دارد كه حتى فقهاى عظام نيز به اين وجوب، فتوا دادهاند، به عنوان مثال احاديث شماره ١٧٠، ١٧١، ١٧٢ و ١٧٣ دلالت روشنى بر اين مطلب دارند اگر چه روايت، پيرامون اين موضوع بيش از اين است.
بنا بر اين، احاديث شماره ١٧٦، ١٧٧ و ١٧٨ ناظر به ذمّ حرص هستند كما اينكه مؤلّف محترم فرمودند.
دوّم اينكه: عبادت، دامنه وسيعى دارد كه در يك كلمه به معناى« بندگى» است. و نيز الفاظى نظير آخرت، به عنوان مثال مرحوم شيخ حرّ عاملى در وسائل از كافى و تهذيب روايت مىكند كه:
ُ« قال رجل لأبي عبد اللَّه- ٧-: و اللَّه انّا لنطلب الدّنيا و نحبّ أن نؤتاها، فقال: تحبّ ان تصنع بها ما ذا؟ قال: اعود بها على نفسى و عيالى و اصل بها و اتصدّق بها، و احجّ و اعتمر، فقال ابو عبد اللَّه- ٧-: ليس هذا طلب الدّنيا، هذا طلب الآخرة»
. يعنى:« به خدا قسم! ما طالب دنياييم و دوست داريم كه بدان برسيم. حضرت پرسيد:
دوست دارى با آن، چه بكنى؟ گفت: براى خود و عيالم خرج كنم، به بستگانم برسم، به فقرا كمك كنم، حج بروم و عمره انجام بدهم. امام- ٧- فرمود: اين كه طلب دنيا نيست، اين طلب آخرت است»،( وسائل، ج ١٢، باب سوم از ابواب مقدمات تجارت، ص ١٩، حديث ٣).
و نيز سيره معصومين- عليهم السّلام- خصوصا امير المؤمنين- ٧- شاهد صادقى بر اهل كار و تلاش بودن آن حضرات دارد.
نقل است كه حضرت على- ٧- هزار درخت خرما وقف كرد و يا وقتى با زحمت پس از كاوش بسيار، همين كه سنگ را كنار زد و آب چشمه جوشيد، فورا گفت:«
ُ هذه صدقة جارية»
. بنا بر اين، در زمان ما اگر مسلمانان نياز به كار بيشتر خصوصا در مسائل تخصصى جهت رفع احتياج از اجانب و دفع سلطه كفار داشته باشند- كه دارند- كار زياد، نه تنها مذموم نيست بلكه ممدوح است، حتى در برخى موارد، واجب هم مىشود.