آيين بندگى و نيايش (ترجمه عدة الداعى) - ابن فهد حلي؛ مترجم حسين غفاري ساروي - الصفحة ٥٦٤ - ٢٨ -«الرب»

٢٨- «الرّبّ»:

هر كس كه مالك چيزى باشد، او ربّ آن است و آيه قرآن نيز به اين معناه اشاره دارد كه مى‌فرمايد.

- ارْجِعْ إِلى‌ رَبِّكَ‌[١].

يعنى: « (حضرت يوسف به فرستاده ملك گفت) به سوى ربّ خود بازگرد».

يعنى به آقا و مالكت رجوع كن.

در جنگ حنين (وقتى آثار شكست لشكر اسلام هويدا شد) يكى از مسلمانان گفت: اگر مردى از قريش ربّ من شود بهتر از اين است كه مردى از قبيله هوازن (كه مشغول جنگ با لشكر اسلام بودند) ربّ من گردد.

منظور اين فرد آن بود كه اگر مردى از قريش مالك من شود بهتر از اين است كه مردى از هوازن مالك من گردد.

اگر به غير از خداوند متعال، «ربّ» گفته شود، جايز نيست بر آن «الف و لام» وارد گردد، زيرا الف و لام، دلالت بر عموم مى‌كنند و حال آنكه كسى مصداق ربوبيت عمومى براى تمام مخلوقات نيست، بلكه بايد كلمه «ربّ» را به آن مملوك اضافه كرد، پس او فقط نسبت به آن مضاف اليه مالك است (نظير ربّ الابل يعنى مالك اشتر) «ربّانيّون» منسوب به عبوديت و بندگى براى رب‌اند، چون از همه چيز به سوى او منقطع شده‌اند و به خدمت در محضر او نزديكند.

«ربّيّون»[٢] به صبركنندگان با انبيا و همراهان آنان گفته مى‌شود.

[١] - سوره يوسف، آيه ٥٠.

[٢] - در نسخه‌هايى كه به دست مترجم رسيده به جاى« ربيّون، ربّانيّون» آمده كه به چند دليل اشتباه است:

الف- تكرار لازم مى‌آيد چون« ربّانيّون» را در سطر بالا معنا كرده است.

ب- در توحيد صدوق كه مؤلف اسماى حسنى و شرحش را از آنجا گرفته،« ربيون» آمده است.

ج- اين معنا برگرفته از قرآن است كه مى‌فرمايد: وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ، سوره آل عمران آيه ١٤٦.