پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٠ - نقد و بررسى

عدالت است حتّى كيفر دادن افراد مجبور

ترسيمى كه آنها از خداوند در ذهن خود ساخته‌اند راستى عجيب و وحشتناك است؛ خدائى كه ممكن است تمام انبياى مرسلين و ملائكه مقرّبين و شهداء و صدّيقين را به قعر جهنّم بفرستد و تمام اشقيا و ظالمان و گنهكاران تاريخ بشر و شياطين را در اعلى عليّين بهشت جاى دهند؛ خدائى كه بدون جهت گروهى را مجبور به گناه و گروهى را مجبور به اطاعت مى‌كند، سپس گنهكار را مجازات و نيكوكار را پاداش مى‌دهد، در حالى كه هيچ‌گونه تفاوتى در ميان آن دو در حقيقت وجود ندارد.

مسلماً اين ترسيم زشت و وحشتناك، انسان‌ها را از خدا دور مى‌سازد، و باب معرفة اللَّه را مى‌بندد، و حتّى بازتاب آن در جامعه انسانى منشأ هرگونه زشتى و بى‌عدالتى خواهد بود، و دين و مذهب را به عنوان يك عامل تخدير و فساد و نابسامانى، و سوءظن نسبت به تمام جهان هستى در مى‌آورد.

كوتاه سخن اين‌كه: اصرار در مسأله جبر، نبايد سبب انكار عدل شود، بلكه برعكس روشنى مسأله عدل الهى بايد سبب تجديدنظر جبريّون در اعتقاد جبر گردد.

چه بسيار است مسائل واضح و بديهى كه زير پرده انكار قرار گرفته به خاطر اصرار و لجاجت در اثبات بعضى از مسائل نظرى غير واقعى.

٥. مشكلات بحث‌هاى مربوط به معاد نيز چنانكه گفتيم احياناً سبب ترديد در