پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٤ - همهجا حضور دارد

را به نقطه‌اى خارج از جمعيت مى‌برد، اين واژه به معناى سخنان در گوشى به كار رفته است.

همه‌جا حضور دارد

در ششمين آيه ابتدا سخن از حضور خداوند در برابر اعمال و گفتار و حالات انسان مى‌گويد، سپس از وسعت علم او در تمام عالم هستى، و در حقيقت اين دو معناى را به شكل لطيفى به يكديگر ارتباط و پيوند داده، مى‌فرمايد: «در هيچ حال (و انديشه اى) نيستى، و هيچ قسمتى از قرآن را از جانب خداوند، تلاوت نمى كنى، و هيچ عملى را انجام نمى دهيد، مگر اين كه در آن هنگام كه وارد آن مى شويد ما گواه بر شما هستيم»: وَ ما تَكُوْنُ فى شَأْنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرآنٍ وَ لا تَعْمَلُوْنَ مِنْ عَمَلٍ الّا كُنّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً اذْ تُفيضُوْنَ فيه‌ [١]

قابل توجه اين‌كه در جمله اول و دوم، مخاطب پيامبر صلى الله عليه و آله است، چون اشاره به شأن يعنى حالات و كارهاى مهم، و تلاوت قرآن مجيد. مى‌باشد؛ امّا در جمله سوم كه سخن از اعمال به طور مطلق مى‌باشد مخاطب همه انسان‌ها هستند.

به هر حال از آنجا كه در آغاز آيه مخاطب پيامبر صلى الله عليه و آله و در ادامه مخاطب همه انسان‌ها هستند آيه دلالت بر عموم و شمول دارد.

[١]. مفسّران در مورد مرجع ضمير «منه» سه احتمال ذكر كرده‌اند: نخست اين‌كه به خداوند باز مى‌گردد، و ديگر اين‌كه به شأن و سوم به قرآن ولى به نظر مى‌رسد كه احتمال اول از همه مناسب‌تر است، و مفهوم آيه چنين مى‌شود: «تو هيچ قسمتى از قرآن را از سوى خداوند تلاوت نمى‌كنى مگر اين‌كه ...» شاهد اين تفسير آيه قبل از آن است كه مى‌گويد: كفار مطالبى را به خدا نسبت مى‌دادند كه دروغ و افترا بود و اين آيه مى‌گويد پيامبر اسلام چنين نيست هرچه مى‌گويد از سوى خدا است.