پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٤ - خدا به هيچكس ستم نمىكند

جهان يك واحد به هم پيوسته است). [١]

قابل توجّه اين‌كه جمعى از دانشمندان به اين آيه براى ابطال مذهب جبر و آنچه از آن سرچشمه مى‌گيرد تمسك جسته‌اند، آنها مى‌گويند: اگر اعمال بندگان فعل خدا باشد و از ذات پاك او سرچشمه گيرد، بايد ظلم‌هايى را كه به يكديگر مى‌كنند، يا به خويشتن روا مى‌دارند، فعل خدا باشد، هنگامى كه آيه فوق مى‌گويد خدا هيچ ظلمى را نسبت به عالميان نمى‌كند دليل بر آن است كه اين مظالم و بيدادگرى‌ها فعل خداوند نيست، بلكه كار خودشان است، زيرا اگر فعل خداوند بود حتماً آن را اراده كرده بود، وقتى مى‌فرمايد اراده ظلمى نمى‌كند مفهومش اين است كه ذات پاكش از اين مظالم مبرّا است.

عجب اين‌كه فخر رازى اين سخن را كه با عقيده او در باب جبر و اختيار سازگار نيست نقل مى‌كند بى‌آن‌كه جوابى براى آن داشته باشد. [٢]

و به هر حال اين آيه از سه جهت عموميّت دارد: از جهت «عالمين» و «ظلم» و اراده و جامع‌ترين آيات نفى ظلم از خدا است.

هشتمين آيه برخلاف آيات قبل كه سخن از نفى ظلم داشت، تأكيد بر اثبات قسط و عدل دارد، آن هم به عنوان يك سنت دائمى و هميشگى، مى‌فرمايد:

«خداوند، (با ايجاد نظام هماهنگ جهان هستى،) گواهى مى دهد كه معبودى جز او نيست؛ و فرشتگان و صاحبان دانش، (نيز، بر اين مطلب) گواهى مى دهند؛ در حالى كه (خداوند) قيام به عدالت دارد».

[١]. تفسيرالميزان، جلد ٣، صفحه ٤١٤ (با اقتباس).

[٢]. تفسير كبير فخر رازى، جلد ٨، صفحه ١٧٤.