پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٦ - ٦ دستاويز مخالفان

مسلّماً همان‌گونه كه غالب مفسّران اشاره كرده‌اند، منظور فرا رسيدن فرمان خدا براى رسيدگى به حساب مردم است، يا فرا رسيدن آيات عظمت و نشانه او است، چرا كه اين آيات و نشانه‌ها به قدرى عظمت دارد كه فرا رسيدن آنها گوئى فرا رسيدن ذات پاك پروردگار است و هرگونه شك و ترديد را از دل‌ها مى‌زدايد. [١]

زيرا در آيات متعدّدى كه قبلًا خوانديم، با صراحت آمده است كه خداوند در همه‌جا است و جائى از ذات پاكش خالى نيست و در عين حال محلى ندارد وَ هُوَ مَعَكُمْ ايْنَما كُنْتُمْ‌: «و هر جا باشيد او با شماست» [٢]

با اين حال چگونه ممكن است او از محلى به محل ديگر آيد، آنچنان كه گروه مشبهه از ظاهر كلمه جاءَ استافاده كرده‌اند، كسى كه همه‌جا با ما است و حتّى از ما به ما نزديكتر است، و به هر سو نگاه كنيم او در آنجا است، و در آسمان و زمين حضور دارد چگونه تصوّر مى‌شود، نقل مكان كند.

علاوه بر اين لازمه انتقال، تغيير و زوال و غروب و افول، و نياز به مكان است.

شاهد اين تفسير، آيه ٣٣ سوره نحل است كه مى‌گويد: هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِىَ أَمْرُ رَبِّكَ‌: «آيا آنها (كافران) انتظارى جز اين دارند كه فرشتگان (قبض روح) به سراغشان بيايند، يا فرمان پروردگارت (براى مجازاتشان) فرا رسد».

در بعضى از آيات قرآن نيز تعبيراتى، از اين قبيل ديده مى‌شود إِلَيْهِ يَصْعَدُ

[١]. تفسير مجمع البيان، الميزان، قرطبى و ابوالفتوح رازى و غير آنها ذيل آيه مورد بحث.

[٢]. سوره حديد، آيه ٤.