پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٢ - ٤ خداوند مدرك است

علماى عقائد يكى از اوصاف پروردگار را مدرك شمرده‌اند، در قرآن مجيد اشاره‌اى به اين معناى در آيه ١٠٣ انعام آمده است‌ لا تُدْرِكُهُ الْابْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْابْصارَ وَ هُوَ اللَّطيفُ الْخَبيرُ: «چشمها او را نمى بينند؛ ولى او همه چشمها را مى بيند؛ و او بخشنده (نعمت ها) و با خبر از دقايق امور و آگاه (از همه چيز) است».

متكلمان در تفسير مدرك گفته‌اند منظور از ان سميع و بصير بودن است و به اين ترتيب اين واژه جامع هر دو وصف مى‌باشد. [١]

راغب در مفردات مى‌گويد: معناى ادراك رسيدن به انتهاى چيزى است، منتها بعضى آن را به معناى مشاهده با چشم تفسير كرده‌اند، و بعضى به معناى مشاهده با بصيرت و دل.

ولى حقيقت اين است كه از نظر لغت چيزى كه دلالت بر اين كند كه ادراك به معناى خصوص ادراك حسّى است وجود ندارد؛ بلكه همان‌گونه كه گفتيم مفهوم ادراك به معناى رسيدن به نهايت چيزى و احاطه و وصول به آن است، خواه از طريق حسّ باشد يا از طريق فهم و عقل؛ و از همه عجيب‌تر اين‌كه آيه فوق با اين‌كه با صراحت مى‌فرمايد: هرگز چشم‌ها خدا را نمى‌بيند و درك نمى‌كند (خواه در دنيا، و خواه در آخرت، خواه نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله در شب معراج، و خواه نسبت به ديگران).

بعضى از مفسّران اصرار دارند كه آيه را دليل بر ضد اين معنا بگيرند و بگويند خداوند قابل مشاهده است (حداقل در آخرت!) و توجيهاتى در اين زمينه ذكر

[١]. شرح تجريد «فى ان اللَّه سميع بصير».