پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥ - ١ نه تشبيه نه تعطيل

توضيحات‌

١. نه تشبيه نه تعطيل‌

در بحث صفات خدا كه از پيچيده‌ترين مباحث خداشناسى است هر گروهى راهى رفته‌اند و گرفتار افراط و تفريطهايى شده‌اند:

بعضى در گرداب تعطيل فرو رفته، تا آنجا كه گفته‌اند: ما از صفات خدا چيزى نمى فهميم جز همان مفاهيم منفى، مثلًا وقتى مى‌گوئيم: خداوند عالم است، اين اندازه مى‌فهميم كه او جاهل نيست، و هنگامى كه مى‌گوئيم او قادر است، همين مقدار مى‌فهميم كه عاجز نيست، امّا علم و قدرت خداوند چيست؟ مطلقاً از آن چيزى نمى‌دانيم، اين عقيده را «تعطيل» مى‌گويند (تعطيل معرفت صفات).

از سوى ديگر گروهى آنچنان در گرداب تشبيه فرو رفته‌اند كه نه تنها براى خداوند صفاتى همچون ماهيّات ممكنه قائل شده‌اند، بلكه براى او جسم و دست و پا و صورت و مانند آن ذكر كرده‌اند، در پندار خود خدائى ساخته‌اند درست همچون يك انسان، با تمام صفات ظاهرى و باطنى او، خدائى كه حتّى قابل رؤيت و مشاهده است و محل و مكان دارد، و حالات مختلف بر او عارض مى‌شود، و به اين ترتيب گرفتار يكى از بدترين انواع شرك شده‌اند.

براى اين‌كه بدانيم تا چه حد، اين گروه، در پرتگاه كفر و شرك، سقوط كرده‌اند كافى است گفتار معروف محقّق دوّانى را در مورد مشبهه بشنويم، او مى‌گويد: