پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٠ - اگر تمام درختان قلم شوند

و اشياء بسيار دقيق و ظريف است، و يا به معناى كسى كه از آنها آگاه مى‌باشد.

و در معناى «خبير» نيز گفته‌اند: به معناى كسى است كه با خبر از اسرار نهان است. و اين هر دو وصف براى خداوند اشاره به علم او نسبت به اسرار عالم و رازهاى نهان است.

قابل توجه اين‌كه قبل از اين آيه خداوند انسان‌ها را مخاطب ساخته، مى‌فرمايد: «گفتار خود را چه پنهان كنيد يا آشكار او از تمام آنچه در دلها است با خبر است؛ و سپس استدلال فوق را براى اثبات اين مطلب بيان مى‌دارد. و به اين ترتيب تكيه اين آيه بر علم خداوند باز ناظر به اثر تربيتى آن است.

از آنچه در تفسير آيه گفته شد به خوبى روشن مى‌شود كه مفهوم آيه بسيار گسترده است، و نبايد آن را محدود به خصوص آگاهى خداوند بر اعمال و نيّات و عقائد انسان‌ها نمود، در حقيقت يك دليل كلى و منطقى براى علم خداوند است كه براى بيان نكته تربيتى خاصّى مطرح شده است.

اگر تمام درختان قلم شوند ...

در نهمين آيه تعبيرى از وسعت علم خداوند شده است كه با اعداد و ارقامى زنده و بى‌نظير اين مسأله را در نظر همگان مجسم مى‌كند، مى‌فرمايد:

«و اگر همه درختان روى زمين قلم شود، و دريا براى آن مركّب گردد، و هفت دريا به آن افزوده شود، (اينها همه تمام مى شود ولى) كلمات خدا پايان نمى گيرد؛ خداوند توانا و حكيم است»: وَلَوْ انَّ ما فِى الْارْضِ مِنْ شَجَرَةٍ اقْلامٌ وَ