پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٧ - خدا به هيچكس ستم نمىكند

اين آيه در واقع، هم اشاره به دليل امكان عقلى معاد است و هم دليل وقوع آن، امّا امكان آن، به خاطر اين‌كه كسى كه در آغاز، آفرينش را بنياد كرد قدرت او بر معاد و تجديد آن قطعى است.

امّا وقوع معاد به خاطر اين‌كه اگر نباشد قسط و عدالت تأمين نمى‌گردد، چرا كه بسياراند نيكوكارانى كه پاداش عمل خود را در اين جهان نمى‌بينند، و بدكارانى كه كيفر اعمالى خود را نمى‌چشند. اگر معادى در كار نباشد قسط و عدل بر باد مى‌رود.

قابل توجّه اين‌كه در ذيل آيه اشاره به عذاب دردناك كافران در قيامت شده‌ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَ عَذابٌ اليمٌ بِما كانُوا يَكْفُرونَ‌: «و براى كسانى كه كافر شدند، نوشابه اى از آب سوزان و عذابى دردناك است، به سزاى آن كه كفر مورزيدند!» بى‌آن‌كه سخنى از قسط و عدل در آن شده باشد، اين به خاطر آن است اولًا قسط بودن جزاى كافران نيز به قرينه آغاز آيه معلوم مى‌شود به‌علاوه جمله‌ بِما كانُوا يَكْفُرونَ‌ دليل روشنى است كه مجازات آنها در برابر عمل آنها است، گويا با ذكر «قسط» به دنبال پاداش نيكوكاران به عنوان هدف آفرينش، مقصود بيان اين بوده كه هدف اصلى آفرينش آنها هستند و قيامت نيز به خاطر آنها برپا مى‌شود، و در مورد ديگران جنبه تبعى دارد.

بعضى از مفسّران اين احتمال را نيز در تفسير آيه نقل كرده‌اند كه قسط ناظر به اعمال مؤمنان است، يعنى خداوند مؤمنان را به خاطر قيام آنها به عدالت كه‌