پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤٤ - قرآن و مصائب بيدار كننده

عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ‌.

«فساد، در صحرا و دريا بخاطر كارهايى كه مردم انجام داده اند آشكار شده است؛ خدا مى خواهد نتيجه بعضى از اعمالشان را به آنان بچشاند، شايد (به سوى حق) بازگردند». [١]

اين آيه در دو بعد مختلف، قابل استفاده است، بعد بلاهاى خود ساخته، و هم بعد بلاهاى هشدار دهنده، و هماهنگى اين بخش از مصائب و حوادث نامطلوب زندگى را با مسائل تربيتى و برنامه‌هاى سازنده الهى روشن مى‌سازد.

٣. وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ‌:

«به آنان از عذاب نزديك (دنيا) پيش از عذاب بزرگ (آخرت) مى چشانيم، شايد بازگردند». [٢]

«عذاب ادنى‌» مفهوم وسيعى دارد كه غالب احتمالاتى را كه مفسّران به طور جداگانه در تفسير آن نوشته‌اند يكجا فرا مى‌گيرد (مصائب و درد و رنج‌ها، زيان‌هاى مالى، خشكسالى و قحطى و گرسنگى، شكست در جنگ‌ها و مانند آن)

و امّا اين احتمال كه در بعضى از كلمات مفسّران آمده كه منظور از عذاب ادنى عذاب قبر است با ظاهر آيه سازگار نيست، زيرا جمله‌ «لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» هدف اين عذاب را بازگشت و تجديد نظر مى‌شمارد كه در مورد عذاب قبر مفهوم ندارد (دقّت كنيد). [٣]

[١]. سوره روم، آيه ٤١.

[٢]. سوره سجده، آيه ٢١.

[٣]. نظير همين معناى در سوره اعراف، آيه ١٦٨ و سوره زخرف، آيه ٤٨ نيز آمده است.