پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٩٩ - نقد و بررسى

بايد از آن پرهيز كنى. اين بايد يك قانون نيست كه تخلّف از آن جريمه داشته باشد، بلكه فقط يك راهنمايى و ارشاد است، و اگر از آن تخلفى شود چيزى جز آن غذا براى بيمار به دنبال نخواهد داشت.- ولى واضح است اوامر ارشادى عقل ارتباطى به ساحت قدس خدا ندارد- كوتاه سخن اين‌كه: كار عقل در مورد افعال خدا، درك و فهم واقعيت‌ها است، نه تعيين تكليف و وظيفه براى خداوند تا گفته شود خداوند برتر از آن است كه عقل ما براى او تعيين تكليف كند.

٤. گرايش به مسأله جبر نيز نبايد منشأ آنكار عدالت و ظلم گردد، درست است كه هميشه خطاها منشأ خطاهاى ديگرى مى‌شود، و اشتباهات از اشتباهات ديگر سرچشمه مى‌گيرد، ولى نبايد بر اشتباهات اصرار كرد تا آنجا كه مسائل واضح را نيز زير پا گذاشت.

بدون شك مسأله عدل الهى يا حسن عدالت و قبح ظلم از مسأله اختيار و آزادى اراده انسان آشكارتر است، به فرض كه مسأله جبر و اختيار براى بعضى حل نشود، دليل اين نمى‌شود كه مسأله عدل را انكار كنند.

جبرى‌ها هميشه گرفتار اين ايراد بوده‌اند كه چگونه مى‌توان باور كرد خداوند بندگان را مجبور به گناه كند، سپس آنها را مجازات نمايد؟ اين با عدالت او سازگار نيست!

اين يك دليل منطقى روشن است؛ ولى جبريون بجاى اين‌كه در مسأله جبر تجديد نظر كنند، به انكار عدل الهى برخاسته‌اند يا گفته‌اند هرچه او كند عين‌