پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٩٨ - نقد و بررسى

نمى‌كند.

اين سخن كه بعضى مى‌گويند: خدا مقهور حكم عقل نيست و عقل نمى‌تواند براى او تعيين وظيفه كند نيز مغالطه كودكانه‌اى است؛ زيرا كار عقل درك كردن است، نه تعيين وظيفه، انديشيدن و فهميدن است نه قانون‌گذارى و تشريع.

عقل مى‌گويد: من اين نكته را مى‌فهمم كه شخص حكيم كارهاى ضد و نقيض انجام نمى‌دهد، مى‌فهمم كه خداوند نقض غرض نمى‌نمايد، و مى‌فهمم يك وجود كامل از هرجهت مرتكب ظلم يعنى قرار دادن چيزى در غير محل لايق خود نمى‌شود.

اينها همه ادراكات و فهم عقل است نه تعيين تكليف و وظيفه براى خدا؛ بنابراين همان‌گونه كه عقل درك مى‌كند عدد ٢ به اضافه ٢ مساوى با ٤ است، همچنين درك مى‌كند كه حيكم بودن با نقض غرض منافات دارد؛ خداوند حكيم جهانى را كه براى صلاح و كمال آفريده است به سوى تباهى و فساد نمى‌برد، عقل هرگز قانونى وضع نكرده كه ٢ به اضافه ٢ مساوى با چهار است، اين فقط درك عقلى است. در مسائل حسن و قبح كه ريشه آن به مسائل تكوينى باز مى‌گردد نيز مسأله همين گونه است كار عقل در آنجا نيز درك حسن و قبح است، نه وضح قانون (دقّت كنيد).

ناگفته نماند كه عقل به دنبال درك هست‌ها و نيست‌ها، بايد و نبايدهايى دارد كه به اصطلاح جنبه ارشادى دارد و درست همانند اوامر طبيب است. طبيب هنگامى كه درك مى‌كند خوردن فلان غذا براى بيمار زيان‌آور است؛ مى‌گويد: