فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٣ - جمع ميان دو نماز از ديدگاه كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى
آنچه گفتيم همان چيزى است كه امام باقر (ع) بدان تصريح كرده است، آنجا كه فرمود:
قال اللّه تعالى لنبيّه(ص): «أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق اليل»، أربع صلوات سمّاهنّ اللّه و بيّنهنّ و وقّتهنّ و غسق الليل هو انتصافه، ثمّ قال تبارك و تعالى: «و قرآن الفجر انّ قرآن الفجر كان مشهوداً» فهذه الخامسة؛ (٤٠)
خداوند به پيامبرش(ص) فرمود: نماز را از زوال خورشيد تا غسق ليل به پادار. خداوند در اين آيه از چهار نماز نام برده و وقتشان را بيان كرده است و غسق ليل به معناى نيمه شب است. سپس فرمود: «و قرآن الفجر، همانا قرآن فجر مشهود است» كه قرآن فجر (يعنى نماز صبح) نماز پنجمى است كه خداوند در اين آيه از آن نام برده است.
امام صادق (ع) فرموده است:
منها صلاتان اوّل وقتهما من زوال الشمس إلاّ أنّ هذه قبل هذه و منها صلاتان اوّل وقتهما من غروب الشمس إلى انتصاف الليل إلاّ انّ هذه قبل هذه؛ (٤١)
از جمله نمازهاى يوميه، دو نماز است كه وقت آنها از زوال خورشيد شروع مىشود. با اين تفاوت كه يكى از آنها قبل از ديگرى است و از جمله اين دو نماز، دو نماز است كه وقت آنها از غروب خورشيد شروع شده تا نيمه شب ادامه دارد با اين تفاوت كه يكى قبل از ديگرى است.
قرطبى گفته است:
گروهى بر اين اعتقادند كه وقت نماز ظهر، از زوال خورشيد تا غروب آفتاب ادامه دارد. زيرا خداوند وجوب آن را بر «دلوك»، يعنى زوال خورشيد معلّق كرده است و زوال خورشيد هم از اوّل ظهر تا غروب آفتاب ادامه دارد. اوزاعى و ابو حنيفه اين ديدگاه را به تفصيل بيان كردهاند و مالك و شافعى به آن در حالت ضرورت، اشاره كردهاند. (٤٢)
(٤٠)نورالثقلين، ج٣، ص٢٠٠، ح٣٧٠.
(٤١)همان، ص٢٠٢، ح٣٧٧.
(٤٢)الجامع لأحكام القرآن، ج١، ص٣٠٤.