اذان به واسطه رؤيا و تثويب در اذان نماز صبح) به اين شكل گسترده منتشر شود، به همين روايتى كه اين دو خاندان از جدّ خود نقل كرده‌اند، جاى ترديد دارد. در مباحث گذشته با راويانى كه در سلسله سند اين روايات وجود دارند و منسوب به يكى از اين دو خاندانند، آشنا شديد.

١٠. مؤذّن در فصل اوّل ودوم اذان شهادت مى‌دهد كه تنها معبود در صفحه وجود، خداوند سبحان است و غير از او هر معبودى ديگرى، سراب ناپايدارى بيش نيست.

در فصل سوم اذان شهادت مى‌دهد محمد(ص) رسول خداست و خدا او را براى ابلاغ رسالات و انجام دعوتش مبعوث كرده است.

پس از اين فصل، نداى مؤذّن از اعلان شهادت، تبديل مى‌شود به فراخواندن به نماز كه انسان با آن به عالم غيب متصل مى‌شود. دراين فراخوان خشوع انسان با عظمت خالق پيوند مى‌خورد. سپس در فصل‌هاى ديگر اذان، انسان به رستگارى و كاميابى و بهترين عملى كه نماز متضمن آن است، دعوت مى‌شود. مؤذّن پس از اين دعوت، دو باره آن حقيقت ابدى را كه در فصول اوليه به آن تصريح كرده بود، ياد آورى مى‌كند و مى‌گويد: اللّه‌ اكبر، اللّه‌ اكبر، لااله إلاّ اللّه‌، لا اله إلاّ اللّه‌.

اين است حقيقت و صورت اذان كه همگى بر يك سبك و سياق است و دست تشريع آسمانى آن را در قالب عباراتى حاكى از حقايقى ابدى ريخته است كه انسان را از غوطه ور شدن در سرگرمى‌ها و لذايذ دنيا باز مى‌دارد.

كه هر انسان آگاهى كه اذان را گوش كند و در فصول و معانى آن، دقت نمايد، اين حقيقت را احساس مى‌كند. اما آيا عبارت «نماز بهتر از خواب است» هيچ تناسبى با رفعت فصول ديگر اذان دارد؟ در اينجا هيچ كس ـ البته اگر از پيشداورى و تعصّب مذهبى عارى باشد ـ نمى‌تواند اين حقيقت تلخ را مخفى كند كه وقتى مؤذّن در اذان صبح از دعوت به نماز و رستگارى و بهترين عمل، به اعلان اين كه «نماز بهتر از خواب است» منتقل مى‌شود، گويى از قله بلاغت، به كلامى كه عارى از رفعت و تازگى است، سقوط كرده است. مؤذّن با گفتن اين جمله، مطلبى را بيان مى‌كند كه حتى كودكان نيز آن را مى‌دانند،