فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٦١ - عبور از مقابل نمازگزار پژوهشى به شيوه فقه مقارن (پژوهشى به شيوه فقه مقارن) امير رحمانى

است، در غير محرّمات هم درست است، بلكه در مواردى هم كه فعل ارادى مطرح نباشد، باز دخالت شيطان در كار است، مثل نسيان، كه قرآن مى‌گويد:

{فأنساه الشيطانُ ذكرَ ربّه} (٨٣) و يا {و ما انسانيه إلاّ الشيطان} (٨٤) نيز از قول ايوب پيامبر نقل مى‌كند: {انّى مسّنى الشيطان بنصب و عذاب } . (٨٥)

بنابراين مجرد اسناد عملى به شيطان دليل بر حرمت آن نيست، و در كلام عرب اطلاق شايعى است و ربطى به تحريم و الزام ندارد.

قاضى عياض مى‌گويد:

«عرب هر قبيحى چه شخص و يا فعل را به شيطان يا فعل او توصيف مى‌كند». (٨٦)

پس اطلاق شيطان بر عبور كننده هيچ دلالتى بر گناهكار بودن او ندارد و با كراهت نيز سازگار است. ظاهر روايت با توجه به آنچه در باره امر به دفع گفتيم، اين است كه دفع عبوركننده مطلوب است، چرا كه موجب اشتغال خاطر نمازگزار و سلب توجه قلبى او مى‌شود، بدين جهت شيطان است و يا طبق برخى نقلها، شيطان همراه اوست و خود اين نقل شاهد برمدعاست كه اثرى كه از عبور پديد مى‌آيد، صرفاً حضور شيطان يا انگيزه‌هاى شيطانى است كه موجب سلب حضور قلب مى‌شود. لذا جمهور فقها، مقاتله مذكور، در روايت را تأويل كرده و به ظاهر آن اخذ ننموده‌اند، و در بيان علت آن گفته‌اند: قتال در نماز موجب فتنه و فساد نماز مى‌شود و حال آن كه امر به رد و دفع براى حفظ نماز است، پس مقاتله، دفعى است، شديدتر از دفع اوّل. (٨٧) بله تعبير به قتال، نشانه مبالغه در كراهت عبور است.

حاصل كلام اين كه: هيچ دليل و روايتى كه اثبات كند عبور حرام است، موجود نمى‌باشد