سرقت، قصاص، ديات، حدود و احكام ولايت عامّه) در عصر رسول (ص) امورى راز گونه نبودند. عبادات رسمى اسلامى كه به جاى عبادات عصر جاهليّت نشسته بود دعا و تسبيح و تنزيه و ستايش خداوند و ركوع و سجود در پيشگاه وى(نماز) يا تمرين غلبه بر شهوات نفس(روزه) يا انفاق و احسان در راه خداوند(زكات) و يا انجام حركات و اعمالى نمادين با مفهومى مركب از قربانى كردن و زيارت و اعتكاف و نيايش(حج) و مانند اينها بود. در نظر مسلمانان اين عبادتها اعمال و حركاتى جادو گونه نبود كه آثار و عواقبى مرموز داشته باشد.... اوامر و نواهى مربوط به معاملات نيز چون نكاح، طلاق، و خريد و فروش(عقود وايقاعات) امورى عقلايى بودند، نه رازگونه. تصرفات نبوى در معاملات آن زمان به منظور الزام به مراعات اصول اخلاقى و عدالت آن عصر بود و هيچ هدف رازآميزى را تعقيب نمى‌كرد. سياسات نيز چون بيعت، شورا، قصاص، حدود، ديات و شهادات، همه امور عقلايى بودند و تصرفات نبوى در آنها نيز به منظور الزام به اصول اخلاقى و عدالت آن عصر انجام مى‌گرفت. آيات قرآنى و احاديث نبوى و تاريخ صدر اسلام همگى حكايت از اين دارد كه اوامر و نواهى پيامبر در هر سه قلمرو ياد شده احكامى عقلانى يا عقلايى به شمار مى‌آمدند...». (٨٣)

روشنفكران، انديشه تعبدپذير فقيهان را برنمى تابند و در بسيارى از احكام شرعى، همچون مقررات سياسى و احكام زنان و... بر آنها خرده مى‌گيرند:

«من شخصاً معتقدم تلقى عموم مدارس فكرى قديم، خصوصاً مكاتب دينى، از زن آميخته به اسطوره است. اين داورى در مورد تقريباً تمام احكام شرعى، از جمله احكام مربوط به زنان، صادق است. هر چه حقوق عرفى‌تر مى‌شود، جنبه اسطوره‌اى احكام دينى بيشتر مورد سؤال قرار مى‌گيرد. مثلاً اعمال ويژه‌اى چون وضو، غسل، وطهارت در دين شباهت بسيار با شست و شو و نظافت به

(٨٣) نقدى بر قرائت رسمى ازدين، ص ١٦٤ تا ١٦٨ و نيز: راهى به رهايى، ص ٢٧٢.