«اسلام تجدّد گرايانه... عقل استدلالگر را نه فقط ابزار كشف و استخراج حقايق كتاب و سنّت مى‌داند، بلكه منبعى در كنار دو منبع كتاب و سنّت مى‌انگارد؛ از اين مهمتر، درصدد است كه براى اثبات حجّيت و واقع نمايى كتاب و سنّت نيز از عقل استمداد كند؛ ازاين گذشته، حتى مى‌خواهد كه با يافتن اغراض و غايات احكام و تعاليم دينى و مذهبى التزام به آنها را نيز از صرف تعبّد خارج كند و امرى عقلايى جلوه دهد و به محض اين كه اندك تعارضى ميان ظواهر آيات و روايات با يافته‌هاى عقلى احساس كرد آيات و روايات را از ظاهرشان عدول مى‌دهد و به تأويل شان دست مى‌يازد، و از اين جهت، عقلگرا و تا آنجا كه مقدور است، آزاد انديش و تعبّد گريز است». (٨١)

برخى از آنان، بخش عبادات فقه را حاوى راز و مصالح خفيّه مى‌دانند كه بايد از روى تعبّد و تسليم آن را پذيرفت؛ ولى غير عبادات را در بستر تاريخى مى‌بينند كه فقط بايد درصدد تأمين اهداف كلى آن بخش از احكام بود و قالب‌هاى ظاهرى آنها را زير پا نهاد. (٨٢) برخى ديگر، عبادات را نيز همچون غير عبادات، فاقد رمز و رازى مى‌دانند و شاكله آن را عقلانى تصور مى‌نمايند. به عبارتى، تمامى فقه را دانشى فاقد راز و مصالح خفيه مى‌شمارند:

«اوامر و نواهى مربوط به عبادات(مانند نماز، روزه، زكات، حج) و معاملات(مانند بيع، نكاح، طلاق، ساير عقود و ايقاعات) و سياسات(مانند مجازات

(٨١) ملكيان، مصطفى، راهى به رهايى، ص١٠٠. ملكيان گرچه مطالب فوق را به اسلام تجدد گرا نسبت مى‌دهد و در اين فرازها از داورى شخصى خوددارى مى‌نمايد، اما در ديگر آثارش به جدّيّت از توجه به اهداف و غايات عقلايى احكام شرعى، دفاع و از نگاه استقلالى به احكام برحذر مى‌دارد. به نقد و نظر ٦، ص ٦٢ به بعد مراجعه شود. سرفصل «مقاصد و اهداف شريعت» نيز از سرفصل‌هاى مستقلى است كه در آينده از آن سخن خواهيم گفت.
(٨٢) سياست نامه، ص ٢٥٢ و ٢٥٦. بخشى از عبارات منبع فوق در چند صفحه قبل نقل شد.