گرچه لباس عالمان دينى در نظر مردم لباسى شريف‌تر است ـ كه به واقع چنين است ـ اما مى‌توان با نشانه‌هاى ويژه‌اى كه بر عبا و قباى قاضى نهاده مى‌شود، بدين ادب، عمل كرد.

به هر روى، هيئت، غير از هيبت است، يعنى از جمله آداب، آن است كه قاضى در بهترين هيئت، در حال قضاوت و دادرسى باشد، نه بدان حدّ كه مردم از وى بترسند، مثلاً اسلحه باخود داشته يا ابزار و وسائلى داشته باشد كه مردمان بترسند. مجلس قضاوت، جاى عدل و داد است و مى‌بايد ستمديده اميد داشته باشد حقش را مى‌گيرد و ستمكار از حكم قاضى بترسد، نه آن كه نگرانى و بيمى ديگر وجود داشته باشد. به عبارت ديگر: مجلس قضاوت، مجلس جنگ و نزاع نيست، نيز مجلس ملاطفت و مدارا نمى‌باشد، بلكه مجلس جدّى براى عدل و داد است، از اين رو مى‌بايد هر عملى را كه مناسب اين جلسه است، رعايت كرد، از جمله اين كه قاضى بهترين هيئت و شكل ظاهرى و وقار را داشته باشد.

سيزدهم: تنبيه اخلال گران نظم دادگاه

محقق در شرائع مى‌گويد:

«اگر يكى از دو طرف، در دادگاه اخلال كند، قاضى به نرمى و آرامش، خطايش به وى تذكر مى‌دهد، اگر دوباره اخلال كرد، وى را باز مى‌دارد. اگر بازهم اخلال كرد وى را بر حسب حالش تأديب مى‌كند، البته در تأديب او به اندازه‌اى كه در روند دادرسى لازم است، بسنده مى‌شود».(٢٧)

روشن است اهانت و اخلال در جلسه دادرسى، از سوى يكى از طرفين دعوا يا هركس ديگرى مثلاً گواهان يا وكلا و يا حاضران، گاه نسبت به قاضى انجام مى‌گيرد و گاه نسبت به ديگرى. در هر دو مورد، گاه به گونه حرام است، مثل نسبت بيدادگرى به قاضى يا نسبت را دروغگويى به شاهد و گاه چنين نيست، بلكه ادب را رعايت نمى‌كنند و شيوه متعارف گفتار يا كردار را به جا نمى‌آورند.

از آن رو كه قاضى در جلسه دادگاه، رئيس و مدير جلسه است، اگر تعدّى به گونه

(٢٧) شرائع الاسلام، ج٤، ص٧٤.