اگر كسى مراجعه كند و گمان رود كه وصىّ است، پرس و جو بر قاضى لازم است، چنان كه هر كس مراجعه كند و ادعايى نمايد يا گمان رود حقى دارد، مى‌بايد قاضى تحقيق كند. نزديك‌تر به حق آن است كه شهيد مى‌گويد، چون پرس و جو از سرپرستان ايتام، از شمار وظايف امام يا نايب وى است، كه در نظام حاكم قضايى امروز، اين امور بر عهده كسى است كه امور حسبيّه را بر دوش دارد و مراقب حقوق عمومى و اموال غُيّب و قُصّر است كه از شمار اينان ايتام اند. آنچه بر قاضى واجب است، تحقيق در باره مراجعاتى است كه در خلال كار به وى مى‌شود، نيز استماع شكايتهاى مردم و دعاوى كسانى كه مدّعى حقوقى هستند.

در مسئله «پرس و جو از زندانيان» دانستيد كه اينان پس از تغيير رئيس حوزه دادگسترى، زير ولايت رئيس جديد در آمده، از ولايت رئيس و قاضى پيشين خارج مى‌شوند. در مورد سرپرستان و اوصياى ايتام نيز چنين است و مقتضاى ولايت وى، پرس و جو از اوصيا است تا از تمشيت امور مطمئن شود، اگر چه مى‌تواند عملكرد قاضى پيشين را حمل بر صحت كامل كند.

نهم: تحقيق در مورد افراد امين و مورد اعتماد حاكم پيشين

محقق در شرائع مى‌گويد: سپس قاضى در مورد افراد مورد اعتماد حاكم تحقيق مى‌كند، يعنى كسانى كه حافظ اموال ايتامى هستند كه ولىّ اينان حاكم است، يا از اموال مردم نگه دارى مى‌كنند مثل سپرده‌ها و اموال محجوران. اگر خيانتى ديد، خائن را بركنار مى‌كند، نيز براى متولى ضعيف، همكار مى‌گمارد يا بر حسب تشخيص خود، كسى ديگر را به جاى وى منصوب مى‌كند». (١٩)

معلوم است از جمله وظايف حاكم، محافظت از اموال غُيّب و قُصّر، يعنى غايبان و يتيمان و ديوانگان و محجورانى است كه ولىّ و سرپرست ندارند، چنان كه بر وى لازم است از حقوق اينان واموال عمومى محافظت كند. حقوق عامه، اختصاص به شخص

(١٩) همان.