گروهى شيپور را پيشنهاد كردند كه او اين پيشنهاد را نپسنديد، چون شيپور رسم يهوديان بود. گروهى ديگر ناقوس را پيشنهاد كردند كه آن را نيز چون رسم مسيحيان بود، نپسنديد، تا اينكه در آن شب مردى از انصار كه به او عبداللّه‌ بن زيد مى‌گفتند و عمر بن خطاب ررؤيتياى اذان را ديدند ...»

زهرى مى‌گويد: بلال در اذان نماز صبح، عبارت «الصلاة خيرٌ من النوم» را افزود و رسول خدا(ص) هم آن را تثبيت كرد.... (٢١)

٥. ترمذى اين حديث را با اين سند نقل مى‌كند:

از سعيد بن يحيى بن سعيد اموى از پدرش از محمدبن اسحاق از محمد بن ابراهيم بن حارث تيمى از محمد بن عبداللّه‌ بن زيد از پدرش نقل شده است: وقتى صبح شد، نزد رسول خدا(ص) آمديم و من ررؤيتيايى را كه ديده بودم نقل كردم... تا آخر حديث.

٦. ترمذى مى‌گويد:

ابراهيم بن سعد از محمد بن اسحاق اين حديث را كامل تر نقل كرده است. ترمذى سپس اضافه مى‌كند: عبداللّه‌ بن زيد همان ابن عبدربه است و از او جز اين يك حديث كه در مورد اذان است، حديث ديگرى نقل نشده است. (٢٢)

آنچه نقل شد، رواياتى بود كه صاحبان از سننى كه كتب آنان صحاح سته اهل سنت شمرده مى‌شود نقل كرده‌اند. اين كتب داراى چنان اهميتى است كه ديگر كتب سنن مانند سنن دارمى يا دارقطنى يا بيهقى يا رواياتى كه ابن سعد در طبقات نقل كرده است، هيچ يك به پايه صحاح ششگانه نمى‌رسد. به لحاظ همين جايگاه ويژه صحاح ششگانه، روايات اين سنن معروف را از روايات كتب ديگر جدا كرديم.

اينك براى روشن شدن حقيقت به بررسى متن و سند اين روايات مى‌پردازيم، سپس رواياتى را كه در متون ديگر آمده است، ذكر خواهيم كرد.

(٢١) ابن ماجه، السنن، ج١، ص٢٣٢/٢٣٣، باب «بدء الاذان»، شماره ٧٠٦ـ ٧٠٧.
(٢٢) ترمذى، السنن، ج١، ص٣٥٨-٣٦١، باب «ماجاءفي بدء الاذان» شماره١٨٩.