با اين جملات قرآنى تناسب دارد: {فمن اضطرّ غير باغٍ و لا عادٍ فلا إثم عليه} (١٤) ، {و ما جعل عليكم في الدين من حرج } (١٥) » و موارد ديگرى كه به توضيح اصولى پرداخته و در قرآن يافت مى‌شود. (١٦)

(١١) اسراء١٧: ٣٤.
(١٢) همان.
(١٣) بحارالانوار، ج٢١، ص٣٧٦.
(١٤) بقره ٢:١٧٣ .
(١٥) حج٢٢:٧٨.
(١٦) پيامبر(ص) در عين حال كه قواعد خود را از آيات قرآن مى‌گرفت ـ و به اين دليل، قواعد نبوى، شرح قرآن به حساب مى‌آيد ـ معمولاً آن‌ها را مستقل از قرآن و بدون استناد به آن بيان مى‌كرد. در توضيح اين موضوع بايد گفت: از آن جا كه پيامبر(ص) بنيانگذار اصلى روش هايى است كه دين اسلام بر آنها استوار شده است؛ رفتار او بايد فراتر از تأثير بر اطرافيان و روابط پيرامونى باشد. به عبارتى، پيامبر(ص) چون مى‌دانست كه همه رفتارهايش در آينده مورد توجه قرار خواهد گرفت از اين روى، رفتارهاى حضرت كاملاً دقيق بود. نشانه‌هاى اين دقت عمل، بسيار روشن است. يكى از اين موارد در روش و شيوه استناد به قرآن مى‌باشد. ايشان بر خلاف معصومين(ع) كه اغلب به قرآن استناد و از قواعد قرآنى، بسيار استفاده مى‌كردند، معمولاً قواعد خود را مستقل از قرآن بيان مى‌فرمود. اين حقيقت با بررسى مواردى كه پيامبر(ص) به ارايه احكام ـ كه تبيين قواعد، بخش عظيمى از آن به شمار مى‌رود ـ پرداخته، آشكار مى‌شود. در تحليل اين رفتار بايد به شرايطى اشاره كرد كه پيامبر(ص) در آن مى‌زيست. پيامبر(ص) علاوه بر معرفى قرآن، وظيفه سنگين تأسيس سنت را نيز بر عهده داشت. سنتى كه قرار بود به دنبال قرآن، هميشه در انديشه اسلامى باقى بماند. در شرايط مذكور، براى تشكيل اين نهاد فكرى، ارايه بخش‌هايى كه مانند قرآن نبودند، ولى نقش فقهى داشتند از اهميت برخوردار بود. پيامبر(ص) با اين كار، سنت را به عنوان يك منبع تشريع در ميان تازه مسلمانان، معرفى و به نهادينه ساختن آن كمك مى‌كرد. اين مطلب را هنگامى مى‌توان بهتر درك كرد كه به شرايط صدر اسلام، نگاهى بيندازيم. توصيف‌هايى كه از پيامبر(ص) در دوران شكل‌گيرى اسلام به جاى مانده است نوعى همانندى را ميان شخصيت فقهى پيامبر(ص) با قرآن نشان مى‌دهد. در واقع، اعراب تازه مسلمان كه تحت تأثير