اين تقسيم بندى را آقا شيخ موسى نجفى خوانسارى نيز، در تقريرات درس ميرزاى نائينى آورده، با اين تفاوت كه به جاى سياسات، احكام گذاشته است. اين دو، شرحى درباره اين اقسام و اين كه چه بابهايى داخل در عبادات است و چه بابهايى داخل در معاملات يا عادات و يا سياسات و اساساً تعريف هر كدام از اينها چيست، نداده‌اند. افزون بر اين كه جدايى ميان هدفهاى دنيوى و اخروى در فقه اسلامى، مناسب نيست؛ زيرا در بينش اسلامى، كارهايى كه براى سر و سامان دادن به امور دنياست، اگر با انگيزه و نيت الهى انجام گيرد، كار اخروى به حساب مى‌آيند.

٥. طرح شهيد اوّل

شهيد پس از آن كه در قاعده ٢ و ٣ كتاب «القواعد و الفوائد» دسته بندى محقق را توجيه علمى مى‌كند، در قواعد ٤، ٥، ٦ و ٧ دسته‌بندى ديگرى از فقه را ارائه مى‌دهد كه خلاصه آن را در اين جا مى‌آوريم:

«در علم كلام، ثابت‌شده كه افعال الهى، معلّل به هدفهاست و امكان ندارد كه قبيح باشند و نيز امكان ندارد كه به سوى خدا برگردند، پس ناگزير آن هدف، به مكلف بر مى‌گردد.

آن هدف، يا سودآورى براى مكلف دارد و يا زيانى را دور مى‌كند از او. در هر صورت، يامربوط به امور دنياست، يا آخرت. هر حكم شرعى كه هدف اخروى دارد، چه سودآور باشد در آخرت، يا زيانى را بر طرف كند در آن سرا، عبادت ناميده مى‌شود. هر حكم شرعى، كه هدف دنيوى دارد، چه سود آور باشد در دنيا، يا زيانى را برطرف كند، معامله نامند».

در قاعده هفت، مى‌نويسد كه وسايل پنج گونه‌اند:

١. اسبابى كه مفيد ملك هستند و آنها شش دسته‌اند مفيد ملك عين با عقد معاوضه، مانند: بيع، صلح، مزارعه، مساقات و مضاربه.