فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٤٧ - نگاهى به دسته بندى بابهاى فقه يعقوبعلى برجى
توانست طرح جامعى را در مورد باببندى و دستهبندى بحثهاى فقهى، ارائه دهد. محقق حلّى، در كتاب شرايع الاسلام، فقه را به چهار بخش تقسيم مىكند: عبادات، عقود، ايقاعات و احكام.
* عبادات را در ده كتاب قرار مىدهد: طهارت، صلات، زكات، خمس، صوم، اعتكاف، حج، عمره، جهاد و امر به معروف و نهى از منكر.
* عقود را هيجده كتاب قرار مىدهد: تجارت، رهن، مفلس، حجر، ضمان ]حواله و كفالت را در ضمن آن آورده [، صلح، شركت، مضاربه، مزارعه، مساقات، وديعه، عاريه، اجاره، وكالت، وقف، هبه، سبق و رمايه، وصيّت و نكاح.
*ايقاعات را در ده كتاب قرار مىدهد: طلاق، ظهار، ايلاء، لعان، عتق، تدبير، مكاتبه، استيلاد، اقرار، جعاله، ايمان و نذر.
*احكام را در دوازده كتاب: صيد و ذباحه، اطعمه و اشربه، غصب، شفعه، احياى موات، لقطه، فرائض، قضا، شهادات، حدود و تعزيرات، قصاص و ديات. (١٣)
گرچه، بيشتر عناوين كلى كه در دستهبندى محقق، به كار رفته، در كلام ابوصلاح حلبى و سلاّر بن عبدالعزيز ديلمى، آمده بود و تنها عنوانى كه وى افزوده «ايقاعات» است كه البته با افزودن آن، طرح كامل شده و دستهبندى مطالب، انسجام بيشترى گرفته است.
آقا بزرگ تهرانى مىنويسد:
«كتابه هذا من أحسن الكتب الفقهية ترتيباً وأجمعها للفروع.» (١٤)
كتاب شرايع محقق، از جهت ترتيب، از بهترين كتابهاى فقهى است و از جهت در برگرفتن فروعات، از جامعترين آنهاست.
از اين روى، اين دسته بندى، پس از وى، پذيرفته شد و فقيهانى، از جمله: علامه (١٥)، بر اين اساس، مشى كردند.
شيوه محقق، تا به امروز، رايجترين شيوه در باببندى بحثهاى فقه، به شمار مىآيد.
و شمارى از فقيهان، پس از محقق
(١٣) شرايع الاسلام، محقق حلى، ص٥، دارالهدى للطباعة و النشر، قم.
(١٤) الذريعه، آقا بزرگ تهرانى، ج١٣، ص٤٧، دارالأضواء، بيروت.
(١٥) تحرير الاحكام، ج١، ص٥١ و ١٢٣.