فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٨ - پژوهشى درباره ديدن هلال ماه ابوالقاسم خزعلى
قراردادى ديدن هلال ماه را ديدنى يكسان براى همگان»، و نيز اين كه هرگز اتفاق نيفتاده كه اختلاف مشاهدهاى ميان شهرهاى شرقى و غربى رخ داده باشد... بلكه ظاهر عبارت نقل شده از مُنتهى اين است كه علاّمه در ابتداى سخن خويش همين ديدگاه را برگزيده، گرچه در آخر سخن، چنين گفته: و به هر روى، چنانچه طلوع ماه در بعضى مناطق و طلوع نكردن آن در برخى ديگر به خاطر دورى از هم و نيزكروى بودن زمين معلوم گردد، در اين صورت حكم اين دو منطقه يكسان نخواهد بود...»
وى سپس چنين ادامه مىدهد:
«و احتمال مىرود كه حكم مسأله به اين شكل نباشد [يعنى اختلافى ميان مناطق نباشد [ زيرا كه به طور عادى نمىتوان علم به طلوع ماه در برخى مناطق و طلوع نكردن آن در بعضى ديگر به دست آورد، بنا بر اين، واجب بودن روزه بر همگان ]حتى با ديدن ماه در يك شهر [ مطلقاً ] چه در شهرهاى دور ساكن باشند و چه در شهرهاى نزديك [ قولى قوى و متين خواهد بود و بر اين اساس، فروعى كه شهيد، در كتاب دروس براى اين مسأله بيان داشته، به اين ترتيب كه اگر شخص هلال را در شهرى ديده و سپس به شهرى ديگر كه حكمى ديگر دارد مسافرت كند، تابع حكم شهر دوم خواهد بود، در نتيجه مىشود كه سى و يك روز يا بيست و هشت روز، روزه بگيرد... از اساس و پايه ردّ مىشود.»
سيد حكيم، در مستمسك العروة (٣٧)در ذيل اين عبارت صاحب عُروه كه نوشت:
«اگر ديده شدن هلال در شهرى ديگر جز شهر مكلّف ثابت شود، در اين صورت اگر دو شهر ياد شده نزديك به هم باشند، همين مقدار ]براى آغاز ماه رمضان [كافى است و در غير اين صورت، كافى نيست، مگر اين كه با دور بودن از هم توافق آنها در افق احراز گردد.
در پس عبارت: «كافى است» چنين
(٣٧)مستمسك العروة، سيد حكيم، ج٦، ص١٨٠.