فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٤٦ - نگاهى به دسته بندى بابهاى فقه يعقوبعلى برجى
درهم ريخت و بر اساس طرحى ابتكارى، بحثهاى فقهى را تنظيم و دستهبندى كرد. به ديد ايشان، تكليف شرعى، به سه دسته تقسيم مىگردد: عبادات، محرمات و احكام.
* عبادات، در ده قسم: نماز، حقوق اموال، روزه، حج، وفاى به نذر، عهد و پيمان، قسم، اداى امانت، انجام حقوق، وصيت، احكام جنازه.
*محرمات در هشت قسم: از آن جمله: آنچه خوردنش و انجامش حرام است و كسبهاى حرام و محرمات نكاح.
* احكام در هشت قسم: ازدواج، آنچه سبب حرمت همسر مىشود (مانند: ايلاء، ظهار، طلاق و لعان.) تزكيه و ذبح شرعى حيوانات، احكام عقدها، (مانند: صدقه، هديه، عاريه، قرض، دين، رهن، وكالت، حواله، شركت، اجاره، مضاربه، مضارعه، مساقات، لقطه، بيع، شفعه، وصيت، ارث و...، احكام قصاص، احكام ديات، قيمتهاى اشيايى كه تلف شده و ارش جنايات، حدود و آداب، نفوذ حكم و قضا بين مردم). (١١)
مىبينيم كه ابوصلاح حلبى، در عمل كتابهاى احكام را نُه عدد ذكركرده و بر آنچه پيش از اين گفته بود، پايبند نمانده است.
٢. طرح سلاّر بن عبدالعزيز ديلمى
وى در كتاب مراسم، ابتدا بحثهاى فقه را به دو بخش: عبادات و معاملات تقسيم مىكند. طهارت، نماز، روزه، حج، اعتكاف، زكوات را جزو عبادات مىشمارد. معاملات را به دو قسم: عقدها و احكام تقسيم مىكند. نكاح و مباحث مربوط به آن، بيع، اجاره، قسم، نذر، رهن، وديعه، عاريه، مزارعه، مساقات، ضمان، كفالت، حواله، وكالت، وقف، صدقات، هبه، وصيت و ... را جزو عقود قرار داده و نوشته است:
«ما عدا ذلك، أحكام» احكام را نيز به دو دسته تقسيم مىكند: احكام جزايى و غير جزايى. (١٢)
٣. طرح محقق حلّى
وى با الهام از طرحهاى پيشينيان،
(١١)الكافي في الفقه»، ابو صلاح حلبى، ص١٠٩.
(١٢)مراسم، ابن حمزه، چاپ شده در: جوامع الفقهى، ص٦٢٧.