فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٧ - پژوهشى درباره ديدن هلال ماه ابوالقاسم خزعلى
مقدار هم، به جهت احتمال خطاى همه ايشان، بيشتر موجب علم نمىشود، و بدون حاصل شدن علم به دو مطلب، ياد شده، هيچ دليلى براى دست كشيدن از اطلاق يا عموم روايات وجود ندارد.
از فقيهان ديگر در اين باب، كاشف الغطاء (م:١٢٦٣هـ. ق ) است كه در كتاب كشف الغطاء (٣٥)چنين نوشته است: «... هنگامى كه حكم به ثبوت هلال ماه در منطقهاى ثابت شود، اين حكم در مورد مناطق نزديك به آن جا هم نافذ خواهد بود... بر خلاف مناطق دور از منطقه ياد شده... و چنين شخصى هلال ماه را در جايى ببيند و سپس به جايى ديگر نقل مكان كند، به مقتضاى حكم منطقه مقصد به روزههايش مىافزايد و يا از آنها كم مىكند.
محقق دانشور، شيخ محمد حسن نجفى، صاحب جواهر (٣٦)(م: ١٢٦٦هـ. ق ) در كتاب خويش نوشته است: «و به هر روى، چنانچه هلال ماه در يكى از شهرهاى نزديك به هم، مانند كوفه و بغداد و مانند اينها كه اختلاف افقِ ]چندانى [ندارند، ديده شود، روزه گرفتن بر ساكنان همه اين شهرها واجب مىشود... بر خلاف شهرهاى دور از هم، همچون: عراق، خراسان و مانند اينها كه اختلاف افق آنها، يا معلوم و يا محتمل است... لكن گاهى چنين اشكال مىشود كه اختلاف افقى در منطقه مسكونى زمين، كه تنها يك چهارم تمام مساحت زمين را در بر مىگيرد، به چشم نمىخورد يا به اين خاطر كه زمين هموار است و نه كروى و يا به اين دليل كه مساحتياد شده [يك چهارم كل مساحت زمين [با توجه به بلنداى آسمان [فاصله زمين از ماه [ قابل چشم پوشى است و چه بسا بر همين مطلب گواهى مىدهد (علاوه بر اطلاق روايات، بويژه در روايت صحيح هشام كه در بردارنده لفظ نكره است كه به گونه على البدل همه حالتها را در بر مىگيرد.) سخن معصوم(ع) در دُعا كه چنين آمده: «و
(٣٥)كشف الغطاء، كاشف الغطاء، ص٣٢٥.
(٣٦)جواهر، شيخ محمد حسن نجفى، ج١٦، ص٣٦.