خواهد بود، زيرا ماه در جايى كه بتوان آن را ديد قرار نگرفته است. ليكن مى‌توان در اين قبيل دليلها مناقشه كرد، چه اين كه در شمار روزهاى ماه رمضان بودن روز ياد شده،

مورد نزاع است ]و مسلّم نيست [و نمى‌توان شهادت و گواهى ياد شده را معتبر دانست، زيرا اين اوّل كلام است، و سخن امام صادق(ع) نيز با توجه به ساير روايات ناظر به شهرهاى نزديك شهر محلّ ديدن هلال است و امّا هموار بودن زمين، مردود و مشهور كروى بودن آن است.»

علامه در كتاب منتهى (١٩)چنين نوشته است:

«آغاز ماه با ديدن هلال معلوم مى‌شود، چنانچه شخص هلال را ببيند بر اوست كه روزه بدارد.»

و نيز در همان كتاب (٢٠)اين گونه آمده است:

«چنانچه اهالى شهرى هلال را ديده باشند روزه بر همه مردم واجب مى‌شود، چه ساكنان شهرهاى نزديك و يا شهرهاى دور. احمد، ليث بن سعد و برخى از شافعيان نيز، بر اين قول رفته‌اند(در اين جا، ذكرى از بعض علماى ما نياورده است آنچنان كه در تذكره گفته بود) و شيخ طوسى، اظهار داشته كه در صورت نزديك بودن شهرها و هم افق بودن آنها، همچون بغداد و بصره، حكم آنها همسان خواهد بود، بر خلاف اين كه دور از هم و با اختلاف افق باشند؛ مانند: بغداد و مصر، در اين صورت حكم آنها متفاوت خواهد بود...»

سپس علاّمه، به نقد تفصيل ميان شهرهاى نزديك و دور برآمده، چنين مى‌افزايد:

«اگر گفته شود كه عرضهاى ]جغرافيايى [ شهرهاى دور مختلف بوده و از اين روى، ممكن است هلال ماه در منطقه‌اى ديده شده و در منطقه‌اى ديگر ديده نشود، زيرا زمين شكل كُروى دارد.

در پاسخ مى‌گوييم: بخش سكونت پذير زمين تنها يك چهارم

(١٩) منتهى ، علاّمه حلى، ج٢، ص٥٨٧.
(٢٠) منتهى ، علاّمه حلى، ج٢، ص٥٩٢.