«خلاصه كلام اين كه ما بايد بدون توجه به غرب حيله گر و شرق متجاوز و فارغ از ديپلماسى حاكم بر جهان، در صدد تحقق فقه عملى اسلام بر آييم و إلاّ مادامى كه فقه در كتابها و سينه علما مستور بماند، ضررى متوجه جهانخواران نيست و روحانيت تا در همه مسائل و مشكلات حضور فعال نداشته باشد، نمى‌تواند درك كنند كه اجتهاد مصطلح براى اداره جامعه كافى نيست. حوزها و روحانيت بايد نبض تفكر و نياز آينده جامعه را هميشه در دست‌خود داشته باشند و همواره چند قدم جلوتر از حوادث، مهياى عكس العمل مناسب باشند». (٢)

بى‌گمان نيازها و پرسشهاى فقهى با پيشرفت و تغيير شرايط زمان و مكان افزون بر اين كه افزايش مى‌يابد، مقوله‌هاى نوظهورى كه از پيچيدگى خاصى برخوردارند، مطرح مى‌گردد و تكامل و پويايى فقه در گرو توجه كافى و پاسخ گويى مناسب به آنهاست و چشم پوشى از آنها، پيامدهاى زيانبارى دارد؛ از جمله، ركود و خارج شدن فقه از متن زندگى و بى‌ارزش شدن فقه و صاحبان آن است.

شهيد صدر(ره) در اين باره مى‌نويسد:

«كار تحقيق مسائل فقهى از واقعيتهاى عينى شروع مى‌شود منتهى نه با آن محدوديتهايى كه در زمان شيخ طوسى يا محقق حلى، أعلى اللّه‌ مقامهما، بود؛ زيرا واقعيتهاى زندگى آنها، فقط مى‌توانست نيازهاى زمان خود آنها را كفايت كند و براى زمان ما مسائل آن زمان كافى نيست.» (٣)

مقام معظم رهبرى در جمع نخبگان حوزه اظهار داشت:

«فقه كه كار اصلى ماست، به زمينه‌هاى نوظهور گسترش پيدا نكرده يا خيلى كم گسترش پيدا كرده است. امروز، خيلى از مسائل وجود دارد كه فقه بايد تكليف اينها را معلوم

(٢) همان، ص١٠٠.
(٣) سنتهاى تاريخ در قرآن، شهيد محمد صدر، ص١٠٠، دفتر تبليغات اسلامى.