منطقه‌اى از زمين، در حكم ديدن آن در همه مناطق، چگونه ممكن است كه ماه رمضان بنا بر برخى از احتمالها، بيست و هشت روز شود. اگر چنين گفته شود كه در صورت ادّعاى ديدن هلال ماه در جايى در شب جمعه و سپس پى بردن به اين كه هلال در شب پنج‌شنبه ديده شده بود، ماه رمضان در اين فرض بيست و هشت روز مى‌شود، در پاسخ مى‌گوييم به واقع در چنين فرضى خطاى ادّعاى نخست روشن مى‌شود و پى مى‌بريم كه آغاز ماه، تنها از شب پنج شنبه بوده است و با اين توجيه، هرگز ماهى از ماههاى سال كمتر از بيست و نُه روز نخواهد شد و بلكه تنها، بنا بر مبناى تفصيل بين شهرهاى دور و نزديك است كه صاحب آن نظر، خود بر اين واقعيت اعتراف دارد كه در برخى شرايط ماه بيست و هشت و در برخى ديگر سى و يك روز مى‌شود و اين خود بهترين گواه بر سُستى مبناى ياد شده است و از اين روى، اين فروع شاذّ و نامانوس، بايد به خوبى مورد توجه و تأمّل قرار بگيرد، تا شايد در اتّخاذ ديدگاه نهايى در تحقيق اين مسأله ما را يارى دهند.

و جاى تعجب است كه ايشان ] مقدس اردبيلى [درتوضيح عبارت علاّمه: «چنانچه شخص پيش از (بعد از، خ. ل) ديدن هلال ماه مسافرت كرده و در شب سى و يكم هم آن را نبيند، بايد همراه با ساكنان شهر مقصد روزه بدارد و در فرض عكس، در روز بيست و نهم بايد همراه با آنها افطار كند» نوشته است:

«امّا مسأله متفرع بر اين قول، بسيار روشن است» بايد گفت گرچه ترتّب پيامدهاى قول ياد شده بر آن روشن است، ليكن اين پيامدها مستلزم سنگينى بر ذهنها و دورى از آنهاست، كه ايشان [مقدس اردبيلى [خود از آن مى‌گريختند.

از ديگر فقيهان، صاحب مدارك (م:١٠٠٩هـ. ق ) است كه در كتاب مدارك (٢٩)(كه همچون مسالك شرحى است بر شرايع) نگاشته است:

(٢٩)مدارك، صاحب مدارك، ص٣٧٨.